Chiều ngày 9 tháng 6, trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026, phiên toàn thể với chủ đề “Thúc đẩy các sáng kiến của ASEAN về phòng ngừa xung đột” đã được tổ chức dưới sự chủ trì của Đại sứ đặc mệnh toàn quyền Australia tại Việt Nam, bà Gillian Bird. Phiên thảo luận quy tụ nhiều nhà hoạch định chính sách và chuyên gia nhằm tìm kiếm những cách tiếp cận mới, chủ động, linh hoạt và phù hợp hơn với bối cảnh năm 2026 và các giai đoạn tiếp theo.
Các sáng kiến tăng cường năng lực phòng ngừa xung đột
Các diễn giả đã tập trung đề xuất những sáng kiến giúp ASEAN nâng cao năng lực phòng ngừa xung đột, đồng thời thảo luận vai trò của các đối tác bên ngoài trong việc duy trì ổn định khu vực Đông Nam Á. Phát biểu tại phiên họp, bà Izumi Nakamitsu, Phó Tổng Thư ký Liên hợp quốc phụ trách giải trừ quân bị, đã đưa ra một số giải pháp cụ thể: xây dựng cơ chế giảm thiểu rủi ro và ngăn chặn leo thang xung đột; kết hợp cơ chế cảnh báo sớm với hành động kịp thời; tăng cường tính minh bạch và củng cố lòng tin giữa các quốc gia.
Bà Nakamitsu nhấn mạnh rằng ASEAN cần tận dụng các cơ chế hiện có do Hiệp hội dẫn dắt để tăng cường đối thoại và hợp tác. Điều quan trọng là ASEAN phải biến cam kết thành hành động cụ thể, vừa giữ vững vai trò trung tâm vừa bảo đảm sự bổ trợ lẫn nhau giữa các quốc gia thành viên nhằm hỗ trợ các cơ chế do ASEAN chủ trì.
Kinh nghiệm từ Philippines và vai trò của phụ nữ
Đồng tình với các ý kiến trên, ông Isidro L. Purisima, Thứ trưởng Thường trực Văn phòng Cố vấn Tổng thống về hòa bình, hòa giải và thống nhất (OPARU) của Philippines, đã chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong xây dựng hòa bình tại nước này. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của phụ nữ trong tiến trình hòa bình, đặc biệt trong lãnh đạo và kiến tạo hòa bình. Theo ông, chính quyền địa phương cần nhận thức rõ môi trường hòa bình tác động tích cực đến đời sống, cơ sở hạ tầng, dịch vụ và cơ hội phát triển kinh tế. Khi cộng đồng được hưởng lợi từ hòa bình, họ sẽ trở thành những người ủng hộ mạnh mẽ nhất.
Thông điệp mà ông Purisima mang đến diễn đàn là ngăn chặn xung đột không chỉ là vấn đề an ninh mà còn liên quan đến quản trị, phát triển và quan hệ đối tác. Ông cho rằng ngăn chặn xung đột phải bắt đầu từ việc ngăn chặn bạo lực. ASEAN cần thiết lập các cơ chế quản trị bao trùm, thu hút sự tham gia của người dân và xây dựng niềm tin vào chính phủ.
Vai trò của AIPA và các cơ chế hiện có
Tiến sĩ Chem Widhya, Tổng Thư ký Hội đồng Liên nghị viện các quốc gia ASEAN (AIPA), cho biết ASEAN đã có nhiều cơ chế phòng ngừa xung đột như TAC, ARF, ADMM+ và ASEAN+3. Ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo đảm các cam kết hiện có được thực thi đầy đủ và hiệu quả. Theo ông, các cơ quan lập pháp có thể đóng góp thiết thực thông qua nội luật hóa các thỏa thuận khu vực, giám sát thực thi và đưa tiếng nói của người dân vào quá trình hoạch định chính sách.
Đồng thuận về tầm quan trọng của chủ động phòng ngừa
Trong phần thảo luận và hỏi đáp, các diễn giả đều nhất trí rằng trước bối cảnh an ninh khu vực và quốc tế diễn biến phức tạp, ASEAN cần chủ động phòng ngừa xung đột từ sớm, củng cố niềm tin chiến lược, tăng cường nội lực và phát huy hiệu quả các cơ chế hợp tác đã thiết lập. Việc duy trì đối thoại, thúc đẩy hợp tác thực chất và giữ vững vai trò trung tâm của ASEAN sẽ là yếu tố then chốt để Hiệp hội tiếp tục là điểm tựa ổn định của khu vực.
KHÁNH LAN - HOÀNG HÀ
