Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa tuyên bố thỏa thuận giữa Washington và Tehran đã cơ bản hoàn tất, đồng thời khẳng định eo biển Hormuz sẽ sớm được mở lại, báo hiệu chiến sự Iran sắp kết thúc.
Trên mạng xã hội Truth Social ngày 23/5, ông Trump viết: “Thỏa thuận về cơ bản đã được đàm phán xong, chỉ còn chờ hoàn tất giữa Mỹ, Iran và một số quốc gia khác”. Tuyên bố này cho thấy triển vọng chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng.
Điện đàm với lãnh đạo khu vực
Ông Trump cho biết đã điện đàm với các lãnh đạo vùng Vịnh, gồm Saudi Arabia, UAE, Qatar, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Jordan và Bahrain, để thảo luận về các hoạt động đàm phán với Iran. Ông cũng trao đổi với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, mô tả cuộc điện đàm diễn ra “rất tốt đẹp”.
Trong cuộc phỏng vấn với Axios trước đó, ông Trump đánh giá khả năng đạt thỏa thuận với Iran ở mức “50-50” và cho biết có thể đưa ra quyết định vào ngày 24/5 về việc có nối lại hành động quân sự hay không. Ông nói các cuộc đàm phán có thể dẫn tới một thỏa thuận “tốt” hoặc Mỹ sẽ chọn “đánh tan tành”.
Thỏa thuận khung và vai trò trung gian
Theo các quan chức Mỹ và Iran, các phiên bản của bản ghi nhớ đều hướng tới chấm dứt xung đột, mở lại eo biển Hormuz từng bước, và chấm dứt phong tỏa các cảng của Iran. Bản ghi nhớ cũng cho phép giải phóng một phần tài sản Iran bị đóng băng ở nước ngoài, đồng thời mở ra ít nhất 30 ngày cho đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân.
Các nhà trung gian từ Qatar và Pakistan đã có mặt tại Tehran những ngày gần đây để thúc đẩy tiến trình. Tổng tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir đã thăm Tehran ngày 22-23/5, được quân đội Pakistan mô tả là “rất hiệu quả” và đóng góp đáng kể cho hòa giải.
Phản ứng từ Mỹ và Iran
Một số nghị sĩ Cộng hòa cứng rắn bày tỏ lo ngại. Thượng nghị sĩ Lindsey Graham cho rằng Iran có thể được xem như “thế lực buộc Mỹ phải giải quyết xung đột bằng ngoại giao”, ảnh hưởng đến cán cân quyền lực Trung Đông. Thượng nghị sĩ Roger Wicker, Chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện, cảnh báo thỏa thuận có thể khiến Mỹ rơi vào “hình ảnh yếu thế”.
Về phía Iran, hãng tin Fars khẳng định eo biển Hormuz vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Tehran, thay vì mở lại hoàn toàn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei cho biết quan điểm các bên đã xích lại gần nhau, nhưng mọi cơ chế liên quan Hormuz phải do Iran, Oman và các quốc gia ven biển thống nhất, và Mỹ “không liên quan”.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf tuyên bố cứng rắn: “Chúng tôi sẽ không lùi bước trước quyền lợi quốc gia, đặc biệt khi đối mặt với bên chưa từng chân thành”. Ông cảnh báo lực lượng vũ trang Iran đã tái tổ chức và nếu ông Trump tái khởi động chiến tranh, hậu quả sẽ “nghiêm trọng và cay đắng hơn nhiều”.
