Ngày 9.6, trên Cổng thông tin điện tử của Cục Thuế, bà Nguyễn Thu Trà, Trưởng ban Quản lý tuân thủ và hỗ trợ người nộp thuế, cho biết sau khi triển khai hóa đơn điện tử trên toàn quốc, cơ quan thuế đã xây dựng kho dữ liệu tập trung với quy mô lớn. Tính đến ngày 18.5, cơ quan thuế đã tiếp nhận và xử lý hơn 25,6 tỉ hóa đơn điện tử.
Những hành vi vi phạm phổ biến
Qua công tác quản lý rủi ro, phân tích dữ liệu và kiểm tra thực tế, cơ quan thuế đã nhận diện các hành vi vi phạm phổ biến sau:
- Mua bán hóa đơn khống: Doanh nghiệp không có hoạt động mua bán thực tế nhưng lập hóa đơn để bán cho tổ chức, cá nhân khác nhằm hợp thức hóa chi phí, tăng khấu trừ thuế GTGT hoặc giảm thu nhập chịu thuế.
- Sử dụng hóa đơn của doanh nghiệp “ma”: Nhiều doanh nghiệp được thành lập chỉ để mua bán hóa đơn, không có hoạt động sản xuất kinh doanh thực tế, không có kho bãi, lao động, tài sản cố định nhưng phát hành hóa đơn với doanh số lớn. Sau thời gian ngắn, các doanh nghiệp này ngừng hoạt động hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, gây khó khăn cho việc truy vết và xử lý.
- Lập hóa đơn sai lệch giá trị giao dịch: Hành vi nâng khống giá trị hàng hóa, dịch vụ nhằm tăng chi phí, tăng số thuế GTGT đầu vào được khấu trừ, nâng số thuế đề nghị hoàn, hoặc hợp thức hóa doanh thu.
- Tạo lập chuỗi giao dịch giả: Các doanh nghiệp liên kết với nhau tạo thành chuỗi mua bán khép kín để hợp thức hóa dòng hàng, tạo vòng quay hóa đơn, tạo đầu vào hợp pháp cho hồ sơ hoàn thuế, che giấu nguồn gốc hàng hóa. Một số doanh nghiệp còn gian lận hoàn thuế GTGT bằng cách sử dụng hóa đơn đầu vào không hợp pháp.
Giải pháp công nghệ đối phó
Để đối phó với tội phạm về hóa đơn, cơ quan thuế đã xây dựng hệ thống phân tích rủi ro đa tầng, tập trung nhận diện doanh nghiệp có dấu hiệu nghi ngờ ngay từ khi mới thành lập hoặc có biến động bất thường. Một ứng dụng quan trọng là cảnh báo xuất hóa đơn theo hệ số K, sử dụng dữ liệu hóa đơn điện tử kết hợp với chỉ báo rủi ro để phát hiện sớm các trường hợp xuất hóa đơn không phù hợp với năng lực thực tế. Đồng thời, cơ quan thuế triển khai ứng dụng phân tích chuỗi đồ thị Graph analysis, giúp phát hiện chuỗi giao dịch khép kín, nhóm doanh nghiệp có hành vi tương đồng và dòng hóa đơn quay vòng.
Cơ quan thuế cũng cho biết sẽ đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và học máy (Machine Learning) để tự động hóa việc phát hiện hành vi bất thường. AI sẽ thiết lập mô hình cảnh báo sớm, hỗ trợ lựa chọn chính xác đối tượng cần thanh tra, kiểm tra. Trong thời gian tới, ngành thuế sẽ tăng cường phối hợp liên ngành với hải quan, công an và các ngân hàng thương mại để chia sẻ dữ liệu, phục vụ xác minh giao dịch và cưỡng chế thuế hiệu quả hơn.
