Trong tháng 5/2026, tình hình buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Theo Cục Hải quan, bên cạnh các hành vi vi phạm truyền thống, nổi lên hiện tượng vận chuyển quá cảnh hàng hóa giả mạo nhãn hiệu và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.
Phát hiện nhiều vụ vi phạm sở hữu trí tuệ
Thống kê của cơ quan hải quan cho thấy, trong tháng đã phát hiện 15 vụ vi phạm về sở hữu trí tuệ và hàng giả, gồm 3 vụ có dấu hiệu hình sự và 12 vụ vi phạm hành chính, tăng 114,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trước diễn biến này, sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026, Cục Hải quan đã ban hành công văn chỉ đạo các Chi cục Hải quan khu vực tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu và quá cảnh; chủ động nhận diện các mặt hàng, nhóm hàng có nguy cơ vi phạm cao.
Kết quả từ ngày 7/5 đến hết 17 giờ ngày 30/5/2026, toàn ngành hải quan đã phát hiện và xử lý 41 vụ việc liên quan đến hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. So với cùng kỳ năm 2025, số vụ việc được phát hiện tăng hơn 720%, cho thấy hiệu quả bước đầu của việc tăng cường kiểm tra, kiểm soát cũng như quyết tâm của lực lượng hải quan trong đấu tranh với hàng giả, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu.
Tuyến biển và đường bộ là điểm nóng vi phạm
Theo đánh giá của cơ quan hải quan, tuyến biển tiếp tục là địa bàn trọng điểm về buôn lậu và gian lận thương mại khi ghi nhận 1.130 vụ vi phạm trong tổng số 1.902 vụ được phát hiện, bắt giữ và xử lý, chiếm 59,4% tổng số vụ việc toàn ngành trong kỳ thống kê từ ngày 15/4 đến ngày 14/5/2026. Các vụ việc tập trung chủ yếu tại các cảng biển có lưu lượng hàng hóa xuất nhập khẩu lớn như Hải Phòng, Cát Lái, Cái Mép và Đà Nẵng. Bên cạnh hành vi khai báo không đúng quy định, nổi lên tình trạng nhập khẩu hàng hóa thuộc diện phải kiểm tra chuyên ngành nhưng không có thông báo kết quả kiểm tra.
Trên tuyến đường bộ, lực lượng hải quan đã phát hiện và xử lý 572 vụ vi phạm, chiếm 30,1% tổng số vụ việc. Hoạt động buôn lậu và vận chuyển trái phép hàng hóa tiếp tục diễn ra trên các tuyến biên giới Việt Nam-Trung Quốc, Việt Nam-Lào và Việt Nam-Campuchia. Các đối tượng lợi dụng chính sách tạo thuận lợi thương mại và chính sách ưu đãi đối với cư dân biên giới để thực hiện hành vi vi phạm. Một số mặt hàng có nguy cơ cao gồm đường kính trắng, thực phẩm đông lạnh, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, pháo nổ, tiền tệ và xăng dầu.
Đáng chú ý, tại khu vực biên giới Việt Nam-Lào, hoạt động mua bán, vận chuyển trái phép đường kính trắng, ma túy và hàng hóa quá cảnh giả mạo nhãn hiệu vẫn diễn biến phức tạp. Trên tuyến biên giới phía bắc, tình trạng vận chuyển thực phẩm đông lạnh không có chứng từ hợp pháp có xu hướng gia tăng. Tại các khu vực đường mòn, lối mở, vẫn xuất hiện tình trạng các đối tượng nhỏ lẻ mua bán, vận chuyển hàng hóa nhập khẩu không có chứng từ hợp pháp, không rõ nguồn gốc xuất xứ.
Đối với tuyến hàng không, lực lượng hải quan đã phát hiện và xử lý 75 vụ vi phạm, chiếm gần 3,9% tổng số vụ việc, tập trung tại các sân bay quốc tế Nội Bài, Tân Sơn Nhất và Đà Nẵng, với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính khoảng 10,7 tỷ đồng. Tuyến chuyển phát nhanh và bưu điện tiếp tục tiềm ẩn nhiều rủi ro khi phát hiện 111 vụ vi phạm, tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính khoảng 19,8 tỷ đồng.
Kết quả đấu tranh và xử lý
Từ ngày 15/4 đến ngày 14/5/2026, cơ quan hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 1.902 vụ vi phạm, tăng 52,5% so với cùng kỳ năm trước. Trị giá hàng hóa vi phạm ước đạt 1.907,7 tỷ đồng. Cơ quan hải quan đã chuyển khởi tố 7 vụ việc. Lũy kế từ ngày 15/12/2025 đến ngày 14/5/2026, toàn ngành hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 8.931 vụ vi phạm với trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 8.394,3 tỷ đồng. Trong số này có 40 vụ liên quan đến sở hữu trí tuệ và hàng giả, trị giá hàng hóa vi phạm gần 20 tỷ đồng. Cơ quan hải quan đã khởi tố 4 vụ và chuyển khởi tố 50 vụ việc. Số thu ngân sách nhà nước từ xử phạt vi phạm hành chính đạt 2.627,1 tỷ đồng.
Tăng cường đấu tranh với buôn lậu đường và tội phạm ma túy
Trao đổi với báo chí ngày 9/6, ông Đặng Thanh Dũng, Phó Chi cục trưởng Chi cục Điều tra chống buôn lậu cho biết mặt hàng đường vẫn tiềm ẩn nguy cơ buôn lậu và vận chuyển trái phép qua biên giới do là mặt hàng tiêu dùng thiết yếu, có sự chênh lệch giá giữa các thị trường và mang lại lợi nhuận cao. Hoạt động buôn lậu đường có xuất xứ nước ngoài vẫn diễn ra trên một số tuyến biên giới, đặc biệt tại khu vực biên giới Việt Nam-Lào thuộc tỉnh Quảng Trị. Tuyến sông Sê Pôn giáp Lào được xác định là địa bàn trọng điểm. Các đối tượng thường sử dụng đò gắn máy cải tiến vận chuyển hàng hóa dọc tuyến sông, lợi dụng đêm tối, thời tiết xấu hoặc địa hình phức tạp để đưa hàng trái phép vào nội địa. Sau đó, hàng hóa được tập kết tại các kho hàng dọc biên giới trước khi vận chuyển bằng xe thồ, xe kéo hoặc gùi cõng qua đường mòn, lối mở. Một số đối tượng còn bố trí người theo dõi hoạt động của lực lượng chức năng để thông báo và hỗ trợ vận chuyển trái phép.
Trước thực trạng đó, lực lượng hải quan đã tăng cường tuần tra, kiểm soát tại các địa bàn trọng điểm, phối hợp chặt chẽ với Công an, Bộ đội Biên phòng nhằm phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Trong 5 tháng đầu năm 2026, lực lượng hải quan đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 12 vụ vận chuyển trái phép mặt hàng đường; thu giữ 23.650kg đường các loại với trị giá gần 450 triệu đồng.
Đấu tranh phòng, chống ma túy tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm. Từ ngày 15/4 đến ngày 14/5/2026, ngành hải quan đã chủ trì, phối hợp với Công an và Bộ đội Biên phòng phát hiện, bắt giữ 9 vụ với 115 đối tượng, trong đó cơ quan hải quan chủ trì 3 vụ. Tang vật thu giữ gồm hơn 120kg ma túy các loại, bao gồm heroin, ketamine, ma túy tổng hợp và các chất ma túy khác. Lũy kế từ ngày 15/12/2025 đến ngày 14/5/2026, ngành Hải quan đã chủ trì, phối hợp phát hiện, bắt giữ 72 vụ với 196 đối tượng, trong đó cơ quan hải quan chủ trì 23 vụ. Tang vật thu giữ khoảng 428,07kg ma túy các loại, gồm cần sa, heroin, cocain, ketamine, ma túy tổng hợp và các chất ma túy khác.
Theo ông Đặng Thanh Dũng, bên cạnh sự vào cuộc quyết liệt của các lực lượng chức năng, việc nâng cao ý thức chấp hành pháp luật của người dân có ý nghĩa quan trọng. Người dân không tiếp tay cho hoạt động buôn lậu, không mua bán hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ và chủ động cung cấp thông tin cho cơ quan chức năng khi phát hiện các dấu hiệu vi phạm để góp phần bảo vệ thị trường trong nước và bảo đảm an ninh, trật tự khu vực biên giới.
