Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn vừa có buổi làm việc với Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nhấn mạnh yêu cầu về tính thống nhất trong hệ thống pháp luật. Theo đó, mỗi luật được ban hành phải đi kèm với nghị định hướng dẫn, bảo đảm chất lượng ngay từ khâu trình Quốc hội. Chủ tịch Quốc hội khẳng định: 'Không thể luật một đường, nghị định một nẻo, thông tư một nẻo'. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan lập pháp và hành pháp.
Kết quả nổi bật của Ủy ban Văn hóa và Xã hội
Tại cuộc làm việc, Chủ tịch Quốc hội và các đại biểu đánh giá cao những thành tựu của Ủy ban trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV và 4 tháng đầu năm 2026. Ủy ban đã hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ lập pháp được giao, bao gồm nhiều dự án luật phức tạp, tác động lớn đến xã hội như Luật Nhà giáo, Luật Báo chí, Luật Bảo hiểm xã hội và Luật Khám chữa bệnh. Trong Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Ủy ban đã thẩm tra và trình Quốc hội thông qua 3 dự án luật, nghị quyết với tỷ lệ tán thành rất cao.
Chủ tịch Quốc hội đặc biệt biểu dương Ủy ban đã khẩn trương thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, đồng thời tổ chức nhiều phiên giải trình về các vấn đề nóng như giáo viên mầm non, phổ thông, thuốc lá điện tử, phòng chống thuốc giả và thực phẩm giả. Ủy ban cũng triển khai hiệu quả các chuyên đề giám sát về đổi mới chương trình, sách giáo khoa; phát triển nguồn nhân lực; y tế cơ sở, y tế dự phòng. Bên cạnh đó, Ủy ban đi đầu trong chuyển đổi số, thực hiện 'Bình dân học vụ số', phòng họp không giấy tờ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo hỗ trợ tổng hợp ý kiến.
Nhận diện thách thức và cơ hội
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu Ủy ban nhận diện rõ thuận lợi và thách thức trong thời gian tới. Về thuận lợi, các lĩnh vực Ủy ban phụ trách rất quan trọng, được Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm quan tâm. Bộ Chính trị đã ban hành nhiều chủ trương, nghị quyết định hướng phát triển như Nghị quyết 71 về giáo dục, Nghị quyết 72 về y tế và Nghị quyết 80 về văn hóa.
Tuy nhiên, thách thức lớn là khối lượng công việc khổng lồ, lĩnh vực rộng, nhiều nội dung nhạy cảm, phức tạp, cùng với kỳ vọng cao từ Đảng và nhân dân. Chủ tịch Quốc hội yêu cầu Ủy ban quán triệt sâu sắc Nghị quyết 66 của Bộ Chính trị về đổi mới xây dựng, thi hành pháp luật; nghiên cứu kỹ các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Công thư của Chủ tịch Quốc hội. Ủy ban cần tham mưu hoàn thiện thể chế theo chương trình xây dựng pháp luật toàn khóa, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành ngay từ khâu xây dựng chính sách, bảo đảm chất lượng và tiến độ.
Yêu cầu về giám sát thực chất
Trong công tác giám sát, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh phải thực chất, thường xuyên, 'đi đến nơi, nghe đến cùng, kiến nghị đúng chỗ và theo dõi đến cùng kết quả'. Đặc biệt, cần quan tâm giám sát triển khai các nghị quyết 71, 72, 80 của Bộ Chính trị và tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật. Ủy ban tiếp tục duy trì uy tín qua các hội thảo lớn, tiên phong trong xây dựng Quốc hội số, chuyển đổi số, phát triển cơ sở dữ liệu sạch để ứng dụng AI hiệu quả.
Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh việc thực hiện tốt Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 193 của Quốc hội về xây dựng Quốc hội số; tăng cường công tác xây dựng Đảng, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành; quan tâm đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, sắp xếp tổ chức hợp lý, phát huy sở trường mỗi người.
Kiện toàn tổ chức và nhiệm vụ lập pháp
Theo báo cáo, Thường trực Ủy ban đã sớm kiện toàn và ổn định tổ chức sau Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và bầu cử Quốc hội khóa XVI, bao gồm Đảng ủy, Thường trực Ủy ban, các Tiểu ban và Vụ chuyên môn. Ủy ban kịp thời ban hành các Quy chế làm việc, phân công nhiệm vụ trong nhiệm kỳ mới. Đặc biệt, Ủy ban đã hoàn thành toàn bộ nhiệm vụ lập pháp được giao trong nhiệm kỳ 2021-2026, trong đó có nhiều dự án Luật phức tạp, tác động lớn đến đời sống xã hội.
Các đại biểu đánh giá cao việc Ủy ban đã khẩn trương phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thể chế hóa Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị; thẩm tra, trình Quốc hội thông qua Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam. Ủy ban chủ động nghiên cứu, bám sát thực tiễn, lắng nghe ý kiến, đề xuất và triển khai nhiều hoạt động giám sát thiết thực, tác động sâu sắc đến quản lý nhà nước và quản trị xã hội. Đây là một trong những ủy ban tổ chức nhiều phiên giải trình nhất trong các cơ quan của Quốc hội.
Nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và nhiệm kỳ 2026-2031
Chủ tịch Quốc hội chia sẻ với Ủy ban về khối lượng công việc lớn cần hoàn thành trong thời gian ngắn. Trong Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, Ủy ban chủ trì thẩm tra 10 luật, tham gia phối hợp thẩm tra 36 luật, nghị quyết; chủ trì tham mưu Đoàn giám sát của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cùng nhiều hoạt động giám sát, khảo sát khác.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị Ủy ban tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy lập pháp theo hướng kiến tạo phát triển, bám sát thực tiễn, lấy người dân làm trung tâm, lấy chất lượng cuộc sống và sự phát triển con người làm mục tiêu cao nhất của chính sách. Đặc biệt, trong Kỳ họp thứ hai, Ủy ban chủ trì thẩm tra 10 luật, pháp lệnh. Khối lượng công việc lớn nhưng yêu cầu quan trọng hơn là nâng chất lượng thẩm tra theo hướng thực chất, phản biện sâu, không chỉ xem xét quy trình, kỹ thuật lập pháp mà phải trả lời được chính sách đó tác động gì đến con người và xã hội. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội, đây là yêu cầu để hoạt động lập pháp chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ và phát triển.
Chuyển đổi số và ứng dụng AI
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thực hiện hiệu quả Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 193 của Quốc hội và Nghị quyết 1343 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về xây dựng và phát triển Quốc hội số giai đoạn 2024-2026, định hướng đến năm 2030. Ông coi đây là 'chìa khóa' để nâng cao chất lượng, hiệu quả trong thực hiện các nhiệm vụ chính trị của Ủy ban.
Chủ tịch Quốc hội bày tỏ tin tưởng Ủy ban tiếp tục tiên phong, đi đầu trong thực hiện Quốc hội số, chuyển đổi số, số hóa và xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu. Ông nhấn mạnh: 'Chúng ta muốn ứng dụng trí tuệ nhân tạo thì phải có cơ sở dữ liệu chuẩn và sạch. Công nghệ AI hiện nay đang phát triển rất nhanh, do đó chúng ta phải liên tục cập nhật công nghệ mới để phục vụ hiệu quả cho công việc'.
Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh và các đại biểu cũng tham gia ý kiến thảo luận về nhiệm vụ trọng tâm năm 2026 và nhiệm kỳ 2026-2031, nhấn mạnh việc đổi mới tư duy lập pháp và nâng cao chất lượng thẩm tra.
