Trước làn sóng trí tuệ nhân tạo (AI) và quá trình đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, các thành phố trong khu vực ASEAN đang nỗ lực tìm kiếm giải pháp nhằm tạo ra một "dòng chảy số" chung thông qua việc kết nối dữ liệu, chia sẻ kinh nghiệm quản trị và thúc đẩy hợp tác phát triển đô thị thông minh.
ASEAN cần thắt chặt liên kết để giải quyết thách thức 4.0
Cạnh tranh chiến lược gia tăng, sự phát triển mạnh mẽ của AI và các công nghệ mới, cùng với những tác động từ an ninh phi truyền thống, đòi hỏi ASEAN phải nâng cao hơn nữa năng lực tự cường. Đây là nhận định của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc tại Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN, diễn ra trong khuôn khổ Diễn đàn Tương lai ASEAN (AFF) 2026.
Theo Phó Thủ tướng, ASEAN đang bước vào giai đoạn bản lề để hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 trong bối cảnh thế giới có nhiều biến đổi sâu sắc. Các thành phố ASEAN, nơi tập trung dân cư, nguồn lực, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các động lực tăng trưởng mới, chính là lực lượng quan trọng hàng đầu. Năng lực tự cường của các đô thị là nền tảng cho năng lực tự cường quốc gia và của toàn khối.
Cùng với những cơ hội lớn, các thành phố trong ASEAN cũng phải đối mặt với nhiều thách thức ngày càng phức tạp. Từ biến đổi khí hậu, áp lực lên hạ tầng và dịch vụ công, đến yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và những tác động sâu rộng của công nghệ mới, tất cả đều mang tính liên ngành và xuyên biên giới.
Mục tiêu đến năm 2045 của ASEAN là xây dựng một cộng đồng có khả năng giải quyết các thách thức đô thị hóa trong tương lai thông qua việc tận dụng công nghệ hiện đại, hạ tầng tiên tiến, đồng thời thúc đẩy phát triển các thành phố thông minh và bền vững.
Để đạt được mục tiêu này, các thành phố ASEAN không thể hành động đơn lẻ mà cần sự chung tay của tất cả các đô thị trong khu vực. Tăng cường kết nối, chia sẻ kinh nghiệm, huy động nguồn lực và thúc đẩy hợp tác thực chất giữa các thành phố ASEAN cần trở thành một ưu tiên quan trọng.
"ASEAN luôn là lựa chọn chiến lược và ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Sau hơn 30 năm gia nhập ASEAN, với tinh thần chủ động, trách nhiệm, chúng tôi đã và luôn sẵn sàng hợp tác chặt chẽ cùng các nước thành viên xây dựng một ASEAN thịnh vượng, phát triển bao trùm, bền vững và đặt người dân ASEAN ở vị trí trung tâm", Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc nhấn mạnh.
Nhiều kinh nghiệm chuyển đổi số tại các đô thị ASEAN
Theo Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Trương Việt Dũng, đến năm 2030, hơn 405 triệu người, tương đương gần 56% dân số ASEAN, sẽ sinh sống ở các thành phố. Phần lớn trong số họ bước vào đời sống đô thị với một chiếc điện thoại thông minh. Kỷ nguyên số không còn là điều chúng ta chờ đón mà đang diễn ra ngay lúc này. Vì vậy, câu hỏi thực sự không phải là có chuyển đổi số hay không, mà là chúng ta chuyển đổi số vì điều gì và vì ai.
Ông Dũng cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tăng cường hợp tác giữa các đô thị ASEAN. Hội nghị Lãnh đạo các thành phố ASEAN 2026 được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường kết nối giữa các đô thị trong khu vực, thúc đẩy chia sẻ kinh nghiệm quản trị, hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, đổi mới sáng tạo và giao lưu nhân dân, đóng góp vào mục tiêu xây dựng một Cộng đồng ASEAN hòa bình, ổn định, tự cường và phát triển bền vững.
Tại Hội nghị, bà Math Azimah, Phó Thị trưởng Thành phố Siem Reap, Campuchia, đã chia sẻ về cải tiến mang tính đột phá của thành phố khi triển khai dịch vụ hành chính trực tuyến. Theo bà, người dân có thể dễ dàng truy cập thông tin quy định, nộp hồ sơ điện tử và theo dõi trạng thái xử lý ngay tại nhà. Sự thay đổi này không chỉ tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại mà còn mang lại giá trị nhân văn sâu sắc, đặc biệt hỗ trợ cho người cao tuổi, người khuyết tật và người lao động bận rộn sống xa trung tâm. Đây là cốt lõi của "quản trị lấy người dân làm trung tâm", giúp nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và chất lượng dịch vụ công.
Để tăng tốc trở thành đô thị thông minh, Siem Reap đã gia nhập Mạng lưới Đô thị Thông minh ASEAN (ASCN) và thiết lập quan hệ đối tác chiến lược với các đối tác từ Nhật Bản. Sự hợp tác này tập trung vào các ưu tiên công nghệ hàng đầu nhằm giải quyết các thách thức đô thị hiện đại, bao gồm hệ thống thu gom rác thông minh sử dụng cảm biến, cơ sở hạ tầng Đường vành đai xanh với vật liệu thân thiện môi trường, và giao thông điện với mạng lưới trạm sạc xe điện.
Bằng cách tận dụng bước nhảy vọt kỹ thuật số và tích hợp AI một cách có trách nhiệm, Siem Reap đang hướng tới mục tiêu trở thành một thành phố kiên cường, bao trùm và hiệu quả hơn, góp phần vào Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Lãnh đạo các thành phố của Việt Nam như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng cũng chia sẻ nhiều bài học kinh nghiệm trong chuyển đổi số đô thị. Đà Nẵng là địa phương duy nhất tại Việt Nam 5 năm liền được Hiệp hội Phần mềm và Dịch vụ CNTT Việt Nam (Vinasa) vinh danh là Thành phố thông minh xuất sắc, đồng thời giành giải "Đô thị đáng sống" do người dân bình chọn.
Theo ông Hồ Quang Bửu, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, thành phố đang đứng trước bài toán làm thế nào để phát triển với mức tăng trưởng GRDP "2 con số". Câu trả lời nằm ở kinh tế số. Đà Nẵng đặt mục tiêu kinh tế số chiếm 35-40% GRDP vào năm 2030. Để đạt được điều này, thành phố cần chuyển từ "thế thủ" sang "thế công", tạo giá trị mới dựa trên dữ liệu, AI và công nghệ mới. Các chỉ tiêu cụ thể bao gồm kinh tế lõi (phần mềm, viễn thông) tăng trưởng ít nhất 15%/năm từ 2026, kinh tế ngành và nền tảng tăng 20%/năm, triển khai sàn giao dịch dữ liệu vào năm 2026, và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt gấp 10 lần GRDP vào năm 2026.
Tạo dòng chảy số và chất xám xuyên suốt mạng lưới đô thị ASEAN
Trong khuôn khổ hội nghị, lãnh đạo các thành phố ASEAN và các chuyên gia tập trung thảo luận về các sáng kiến đô thị lấy người dân làm trung tâm, ứng dụng công nghệ nâng cao hiệu quả quản trị và xây dựng thành phố thích ứng với biến đổi khí hậu.
Ông Kok - Chin Tay, Chủ tịch Mạng lưới thành phố thông minh, nhận định hội nghị lần này là bước đi đầu tiên để Việt Nam nắm vai trò dẫn dắt làn sóng phát triển thành phố thông minh tiếp theo của khu vực. Ông nhấn mạnh thành phố thông minh không chỉ là bài toán công nghệ, mà được xây dựng trên ba trụ cột: lấy con người làm trung tâm, môi trường kinh doanh cạnh tranh và phát triển bền vững.
Ông Hoàng Minh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng, nhấn mạnh chuyển đổi số và AI đang tạo ra cơ hội chưa từng có để các đô thị bứt phá. Ông đề xuất 5 định hướng hợp tác cụ thể: xây dựng Mạng lưới chia sẻ dữ liệu đô thị ASEAN, tăng cường hợp tác phát triển AI có trách nhiệm, hình thành Mạng lưới đổi mới sáng tạo đô thị ASEAN, thúc đẩy mô hình "Bản sao số các thành phố ASEAN" (Digital Twin ASEAN Cities), và tăng cường hợp tác trong phát triển cảng thông minh và logistics số.
Từ thực tiễn chuyển đổi số ở Hà Nội, ông Trương Việt Dũng đề xuất ba hướng ưu tiên: hạ tầng số đồng bộ và bao trùm, quản trị dữ liệu có trách nhiệm, và hợp tác giữa các đô thị ASEAN trên nền tảng Mạng lưới Đô thị Thông minh ASEAN. Ông nhấn mạnh việc chia sẻ các giải pháp đã được kiểm chứng như chống ngập, điều tiết giao thông hay tiếp nhận phản ánh của người dân sẽ giúp các thành phố khác tiết kiệm thời gian và nguồn lực.
