Trước thời hạn áp dụng Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), nhiều doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu cà phê Việt Nam đang tăng tốc số hóa chuỗi cung ứng để giữ vững thị trường. Tuy nhiên, không ít hợp tác xã và nông hộ lại lo ngại khó theo kịp lộ trình vì thiếu nguồn lực, công nghệ và năng lực quản trị dữ liệu.
Phúc Sinh hoàn thành dự án phát triển bền vững
Sau gần 2 năm triển khai, đầu tháng 5 vừa qua, Công ty cổ phần Phúc Sinh chính thức công bố hoàn thành dự án phát triển bền vững hợp tác cùng Quỹ Khí hậu và Phát triển Hà Lan (DFCD) và Tổ chức Phát triển Hà Lan (SNV). Dự án đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình tích hợp tiêu chuẩn môi trường - xã hội - quản trị (ESG) vào toàn bộ chuỗi cung ứng cà phê. Qua quá trình triển khai, các vùng nguyên liệu trọng điểm tại Đắk Lắk, Lâm Đồng và Sơn La đã có hơn 6.300 nông hộ trực tiếp tham gia, hơn 13.000 nông dân được đào tạo về thực hành canh tác và quản lý cà phê bền vững. Toàn bộ vùng nguyên liệu tham gia chương trình đều đạt chứng nhận Rainforest Alliance và được tích hợp hệ thống truy xuất nguồn gốc.
Ông Phan Minh Thông, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty, cho biết: Với việc phát triển nền tảng số hóa quản lý vùng nguyên liệu, các lô hàng của công ty có thể truy xuất nguồn gốc từ nông trại đến xuất khẩu, từng bước đáp ứng quy định EUDR - chính sách đang tạo áp lực lớn đối với chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu.
Simexco Đắk Lắk tiên phong thực hiện EUDR
Là doanh nghiệp xuất khẩu cà phê, Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Dak Lak) là đơn vị tiên phong thực hiện EUDR khi đạt được hai bản chứng thực 4C-EUDR. Mỗi năm, công ty tập huấn cho hàng chục nghìn nông dân về canh tác cà phê giảm phát thải, tuân thủ EUDR. Hiện doanh nghiệp đã triển khai bản đồ nông nghiệp số ngành cà phê và hồ tiêu bao phủ tới 50.000 nông hộ; vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc cho từng đơn hàng. Cuối năm 2025, Simexco Đắk Lắk đã giới thiệu trải nghiệm VR 360 (thực tế ảo) cho khách hàng tham dự tại Hội chợ quốc tế Anuga (Đức), tái hiện toàn bộ chuỗi cung ứng từ nông trại đến nhà máy, từ canh tác đến chế biến.
Khó khăn của hợp tác xã và nông hộ
Khác với các doanh nghiệp lớn, ông Nguyễn Xuân Thao, Giám đốc Hợp tác xã Cà phê Bích Thao (Sơn La) cho biết: Khó khăn lớn nhất là trình độ tiếp cận công nghệ của người dân chưa đồng đều; chi phí và phương thức triển khai truy xuất nguồn gốc, quản lý dữ liệu khá cao và phức tạp. Vì vậy, các hợp tác xã cần hướng dẫn kỹ thuật và chính sách hỗ trợ để có thể thích ứng theo lộ trình của EUDR. “Hiện nay sản phẩm cà phê của hợp tác xã đã được xuất khẩu sang Mỹ và nhiều nước trong EU, do vậy nếu không có giải pháp thích ứng kịp thời, nguy cơ mất thị trường là hiện hữu”, ông Thao chia sẻ.
Trong điều kiện sản xuất cà phê ở Việt Nam vẫn mang tính nhỏ lẻ, một trong những giải pháp khả thi để các hợp tác xã và nông hộ thích ứng EUDR là tham gia liên kết sâu hơn với các doanh nghiệp xuất khẩu. Thực tế tại Công ty cổ phần Phúc Sinh và Simexco Đắk Lắk đã cho thấy hiệu quả từ các chương trình liên kết. Để các chuỗi liên kết này vận hành hiệu quả hơn nữa, cần có các công cụ truy xuất nguồn gốc phù hợp từng đối tượng sử dụng.
Công cụ số hỗ trợ tuân thủ EUDR
Bà Nguyễn Thị Hoàng Thúy, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Thụy Điển, kiêm nhiệm Đan Mạch, Na Uy, Iceland, và Latvia cho biết: Vừa qua, Trung tâm Xúc tiến nhập khẩu từ các nước đang phát triển (CBI) đã giới thiệu nhiều nền tảng số hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân quản lý dữ liệu vùng trồng và truy xuất hành trình sản phẩm theo yêu cầu của EUDR. Cụ thể, các công cụ GPS Field Area Measure, Mappt Lite, Locus Map, Google Maps hoặc Google Earth giúp lập bản đồ cơ bản, cho phép nông dân và hợp tác xã xác định ranh giới trang trại và thu thập dữ liệu không gian; công cụ ArcGIS, QGIS, MapSwipe và Blue Marble Geographics phân tích không gian chuyên nghiệp, dành cho các chuyên gia; công cụ Satelligence, LiveEO và Space Intelligence giám sát môi trường bằng vệ tinh giúp theo dõi sự thay đổi sử dụng đất theo thời gian và phát hiện nguy cơ phá rừng. Các công cụ Sourcemap, TraceX và Osapiens giúp doanh nghiệp theo dõi dòng chảy hàng hóa trong toàn bộ chuỗi giá trị và phát hiện các rủi ro liên quan môi trường.
Tuy nhiên, việc ứng dụng các công cụ này cần có sự phối hợp giữa nông dân, doanh nghiệp xuất khẩu, các tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp và cơ quan quản lý Nhà nước để đạt hiệu quả cao nhất, bảo đảm tuân thủ toàn diện quy định EUDR.
