Hà Nội tồn tại những nhóm chuyên tham gia đấu giá tài sản, nhà đất, thường được gọi là “nhà” – như “nhà A.”, “nhà B.”, với số lượng thành viên lên tới cả trăm người. Thông tin này được bà Đỗ Thị Hồng Hạnh, Tổng Giám đốc Công ty Đấu giá hợp danh Lạc Việt, chia sẻ tại Hội thảo lấy ý kiến góp ý cho dự án Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) do Bộ Tư pháp tổ chức sáng 9/6.
Trúng đấu giá nhà đất 1.400 tỷ đồng rồi... bỏ cọc
Theo kinh nghiệm hành nghề đấu giá, bà Hạnh cho biết ở Hà Nội có nhiều “nhà” đấu giá tài sản nổi tiếng với số lượng thành viên lên tới cả trăm người. Bà nhấn mạnh cần có quy định mới trong luật để xử lý triệt để tình trạng trúng đấu giá xong bỏ cọc.
Bà Hạnh dẫn chứng một phiên đấu giá đất tại Hà Nội với giá khởi điểm 700 tỷ đồng, nhưng một nhà đầu tư đã trả gấp đôi lên 1.400 tỷ đồng, sau đó lại bỏ cọc. “Họ trả giá trên trời rồi chấp nhận bỏ cọc, khiến tất cả những người liên quan từ chủ tài sản đến đơn vị tổ chức đấu giá phải làm lại hồ sơ, thủ tục từ đầu để đấu giá lại. Điều này rất mất thời gian và lãng phí”, bà Hạnh bày tỏ.
Ông Lê Văn Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Bổ trợ tư pháp (Bộ Tư pháp), đại diện cơ quan soạn thảo, cho biết thực tế cho thấy lợi nhuận từ tham gia đấu giá đất rất lớn do chênh lệch đáng kể giữa giá thị trường và giá khởi điểm. Để ngăn chặn trục lợi, ngoài các quy định cấm và chế tài hình sự, dự thảo luật bổ sung thêm các chế tài dân sự, hành chính và đặc biệt là cải cách trình tự thủ tục đấu giá.
Nguyên tắc mới: Người tham gia đồng ý mua bằng giá khởi điểm
Dự luật bổ sung một nguyên tắc quan trọng: Người tham gia phiên đấu giá được coi là đồng ý mua tài sản bằng giá khởi điểm. Ông Tuấn giải thích, nhiều cuộc đấu giá có rất đông người tham gia (20-30 người) nhưng không ai trả giá, dẫn đến cuộc đấu giá không thành. Điều này khiến chủ tài sản mất chi phí, thời gian và công sức nhưng vẫn phải trả phí cho tổ chức đấu giá.
Các cá nhân, tổ chức đã mua hồ sơ, xem thông tin về tài sản, biết rõ giá khởi điểm và đặt tiền cọc có nghĩa là đã chấp nhận các điều kiện để mua tài sản. “Nếu không có ai trả giá cao hơn giá khởi điểm, những người tham gia sẽ phải bốc thăm và người trúng thăm bắt buộc phải mua tài sản với giá khởi điểm. Quy định này giúp hạn chế triệt để 'cò' vì họ thường không có nhu cầu mua thực và rất sợ phải trúng đấu giá”, ông Tuấn phân tích.
Những người trúng đấu giá mà bỏ cọc cũng sẽ phải nhận chế tài mạnh tay. Cụ thể, nếu người trúng đấu giá vi phạm pháp luật dẫn đến hủy kết quả đấu giá hoặc không được công nhận kết quả đấu giá do vi phạm pháp luật, sẽ không được nhận lại tiền đặt cọc trước đó.
Đấu giá trực tuyến toàn trình trên mạng
Ngoài ra, ông Tuấn thông tin dự thảo luật đã bổ sung quy định về đấu giá trực tuyến toàn trình trên mạng. Người tham gia không cần nộp hồ sơ giấy mà thực hiện mọi quy trình từ nộp hồ sơ, nộp tiền, trả giá đến ký hợp đồng mua bán đều qua môi trường mạng, ứng dụng công nghệ số.
Các tổ chức đấu giá bắt buộc phải cập nhật kết quả (giá trúng, số người dự, ngày tổ chức...) lên cổng thông tin chung. Cơ quan soạn thảo kỳ vọng điều này giúp hình thành cơ sở dữ liệu để kiểm soát và quản lý các tài sản có giá trị.
Thắt chặt quy trình đấu giá rút gọn
Quy trình đấu giá rút gọn cũng sẽ được thắt chặt. Hiện nay, bất kỳ tài sản nào đấu giá hai lần không thành đều có thể chuyển sang đấu giá rút gọn (chỉ từ 3-5 ngày). Điều này dễ bị lợi dụng để tẩu tán tài sản công giá trị lớn bằng cách thẩm định giá rất cao ở hai lần đầu để đấu giá thất bại, sau đó bán nhanh qua thủ tục rút gọn/chỉ định để xử lý tài sản tồn đọng.
Tại quy định mới, Bộ Tư pháp đề nghị chỉ áp dụng đấu giá rút gọn cho một số loại tài sản cụ thể như tài sản dễ hư hỏng, tài sản bảo đảm ngân hàng khó bán, hoặc tài sản có giá trị nhỏ (dưới 50 triệu đồng) để giảm chi phí phát sinh.
Bộ Tư pháp đề xuất thời gian Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) được thông qua và có hiệu lực thi hành từ 1/7/2027.
Điều tra, xét xử 16 vụ án liên quan đến đấu giá tài sản
Bộ Tư pháp thống kê, từ năm 2018 tới nay, cơ quan có thẩm quyền đã khởi tố, điều tra, xét xử 16 vụ án liên quan đến tội phạm vi phạm quy định về hoạt động đấu giá tài sản với các hành vi như thông đồng dìm giá, nâng giá, thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng, cố ý làm lộ bí mật công tác, lừa đảo chiếm đoạt tài sản.
Quá trình triển khai thi hành Luật Đấu giá tài sản, Bộ Tư pháp ghi nhận tình trạng người tham gia đấu giá quyền sử dụng đất lợi dụng giá khởi điểm chênh lệch so với giá thị trường và tiền đặt cọc tham gia đấu giá đất thấp để tham gia đấu giá, trả giá cao, “thổi giá” rồi bỏ cọc nhằm trục lợi, tạo mặt bằng giá ảo. Hiện tượng này xảy ra ở một số địa phương, gây ảnh hưởng không nhỏ đến thị trường bất động sản cũng như tình hình an ninh trật tự.
