Công viên Lê Thị Riêng, tọa lạc tại trung tâm TP.HCM, từ lâu đã là điểm đến quen thuộc của người dân để vui chơi, tập thể dục và thư giãn. Với diện tích khoảng 8 ha, không gian xanh này thu hút hàng nghìn lượt khách mỗi ngày. Tuy nhiên, ít ai biết rằng trước khi trở thành công viên, khu đất này từng là nghĩa địa Chí Hòa, hay còn gọi là nghĩa trang Đô Thành, một trong những nghĩa trang lớn nhất Sài Gòn xưa.
Dấu tích lịch sử dưới lòng công viên
Vào năm 1999, khu vực sảnh công viên Lê Thị Riêng đã phát hiện phần mộ của cố Tổng Bí thư Trần Phú, sau 68 năm ông hy sinh. Để tưởng nhớ sự kiện này, một bia tưởng niệm đã được dựng lên. Những ngày gần đây, công viên lại thu hút sự chú ý khi trở thành địa điểm xác minh vị trí các hố chôn tập thể liệt sĩ hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.
Theo các nhà nghiên cứu, nhiều tư liệu lịch sử được thu thập trong thời gian qua đã mở ra hướng tiếp cận mới cho quá trình tìm kiếm. Đặc biệt, những bức ảnh chụp tại khu vực nghĩa địa Chí Hòa vào năm 1968 được xem là nguồn dữ liệu quan trọng. Một trong những đối tượng đáng chú ý là tháp nước xuất hiện trong ảnh tư liệu. Công trình này hiện vẫn tồn tại và trở thành cơ sở giúp khoanh vùng các khu vực nghi có hố chôn tập thể.
Nhân chứng và tư liệu lịch sử
Vị trí được cho là nơi người chụp bức ảnh năm 1968 đứng quay lưng về phía đường Lê Văn Duyệt (nay là đường Cách Mạng Tháng Tám). Hiện khu vực trước cổng chính công viên Lê Thị Riêng đang được rào chắn để thi công nhà ga thuộc tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương). Khu vực cây xanh gần nhà truyền thống và bia tưởng niệm các liệt sĩ được cho là một trong những vị trí nghi có hố chôn tập thể các chiến sĩ hy sinh.
Những nhân chứng từng sống gần nghĩa trang Đô Thành đã tham gia cung cấp thông tin tại Hội thảo xác minh kết luận thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ tại khu vực nghĩa trang Đô Thành (Chí Hòa - Sài Gòn) sáng ngày 8/6. Dù thời gian đã trôi qua gần 60 năm, nhiều người vẫn nhớ những đoàn xe chở thi thể ra vào khu vực này trong những ngày chiến sự ác liệt.
Cuộc sống hiện tại và quá khứ
Công viên Lê Thị Riêng được đưa vào sử dụng từ năm 1983 trên nền khu vực nghĩa trang Đô Thành cũ. Công viên nằm giữa các tuyến đường Cách Mạng Tháng Tám, Bắc Hải và Trường Sơn. Nằm giữa công viên là hồ nước nhân tạo có thiết kế uốn cong, tạo điểm nhấn cho không gian xanh rộng. Khu vực này hiện thu hút nhiều người dân tham gia dịch vụ câu cá giải trí vào mỗi ngày.
Buổi sáng, dưới những hàng cây cổ thụ luôn nhộn nhịp người tập thể dục. Cuộc sống bình yên hiện tại tạo nên sự tương phản với những câu chuyện lịch sử vẫn đang được tìm lại dưới lớp đất của công viên. Khu vui chơi trẻ em, hồ nước và những bãi cỏ rộng là hình ảnh quen thuộc của công viên Lê Thị Riêng hôm nay. Không gian xanh này đã trở thành một phần đời sống của nhiều thế hệ người dân thành phố.
Công viên Lê Thị Riêng vẫn đông người đến vui chơi và giải trí. Nhưng dưới không gian xanh bình yên ấy, hành trình lần theo dấu tích năm 1968 vẫn đang tiếp diễn, với mong muốn tìm lại những người đã ngã xuống và hoàn thiện thêm những trang lịch sử còn dang dở.
