Những ngày qua, mỗi ngày có hàng ngàn người từ nhiều tỉnh thành đổ về Châu Đốc, tỉnh An Giang để dự lễ vía Bà Chúa Xứ núi Sam, cầu an và tham gia các hoạt động lễ hội. Theo ghi nhận của phóng viên, chiều ngày 7 tháng 6, dòng khách hành hương đã có dịp chứng kiến và tham gia lễ phục hiện rước tượng Bà Chúa Xứ từ khu vực tượng Bà ngự trước đây trên đỉnh núi Sam về miếu Bà Chúa Xứ tọa lạc dưới chân núi, thuộc phường Vĩnh Tế ngày nay.
Nghi thức rước Bà trang trọng
Để tham gia lễ phục hiện rước tượng Bà Chúa Xứ từ đỉnh núi Sam xuống núi, mọi người phải đi bộ lên và xuống núi Sam. Ai cũng muốn được hòa mình vào không gian văn hóa tâm linh độc đáo của các nghi lễ truyền thống, trang trọng thể hiện sự tôn kính với Bà Chúa Xứ và các bậc tiền nhân có công khai mở vùng đất Nam bộ, cầu cho mưa thuận gió hòa, mọi người được an lành, ấm no, hạnh phúc.
Quá trình phục hiện rước tượng Bà Chúa Xứ xuống núi để đưa vào miếu thờ, người dân hai bên đường đều khấn nguyện thắp hương khi kiệu rước tượng Bà đi ngang. Đoàn rước Bà càng gần về đến miếu Bà Chúa Xứ thì càng có nhiều người tham gia. Trong sân và khu vực thờ Bà Chúa Xứ trong miếu Bà, người dân khắp nơi cũng đã đến thắp hương cầu an chật kín.
Công phu chuẩn bị nước tắm Bà
Trong chuỗi nghi lễ của hội vía Bà, nghi lễ tắm Bà Chúa Xứ có thể được xem là một trong những nghi lễ đặc sắc, trang nghiêm và được người dân chờ đợi nhất, thường diễn ra vào lúc 0 giờ ngày 23 tháng 4 âm lịch, với hoạt động chính, gồm: chuẩn bị nước tắm Bà, tắm Bà và thay áo mão cho Bà.
Ngay từ sáng sớm đã có cả trăm người dân chuẩn bị cho nghi lễ tắm Bà. Nước tắm được nấu trước rất chu đáo, kỹ lưỡng với 9 loại hoa tươi, có hương thơm tự nhiên và để nguội, lắng lọc cho tinh khiết. Có 9 người phụ nữ được chọn sẽ lần lượt thực hiện nghi thức tắm Bà khi chánh điện trong miếu thờ sẽ được che màn nhung trang trọng, tôn kính, tạo nên một không gian màu nhiệm của lễ.
Ngoài ra, nhân dịp lễ hội vía Bà Chúa Xứ núi Sam, tỉnh An Giang còn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, vui chơi giải trí để người dân và du khách tham gia.
Giá trị di sản văn hóa
Lễ hội vía Bà Chúa Xứ núi Sam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là lễ hội cấp quốc gia vào năm 2001. Đến năm 2014, lễ hội được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Tháng 12 năm 2024, UNESCO ghi danh lễ hội vía Bà Chúa Xứ núi Sam vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Đây là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, niềm vinh dự lớn của tỉnh An Giang nói riêng và cả nước nói chung.
Bà Chúa Xứ là nhân vật tâm linh, huyền bí. Truyền thuyết về Bà Chúa Xứ núi Sam có nhiều dị bản, trong đó phổ biến nhất là tượng Bà ở gần đỉnh núi Sam, dân làng với lòng tín ngưỡng đã huy động hàng trăm người đưa tượng xuống núi để phụng thờ và gìn giữ, nhưng không lay chuyển được tượng. Khi đó có một phụ nữ lên đồng và mách cho dân làng biết muốn đem tượng bà xuống núi, chỉ cần 9 cô gái đồng trinh lên di tượng là được. Quả nhiên, khi các cô gái đến khiêng thì tượng Bà Chúa Xứ trở nên nhẹ nhàng và di chuyển dễ dàng đến chỗ miếu Bà tọa lạc hiện nay. Hôm đó là ngày 25 tháng 4 âm lịch và dân làng lấy ngày này làm lễ vía Bà.
Ngày nay lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam được tổ chức từ ngày 23 đến 27 tháng 4 âm lịch hằng năm nhưng người dân vẫn đến vía Bà quanh năm.
