Thị trường tiền tiểu học bùng nổ: Áp lực học tập đẩy lùi về vạch xuất phát
Khi việc học trước trở thành lựa chọn phổ biến, đó không còn là câu chuyện riêng tư của từng gia đình, mà là dấu hiệu rõ ràng cho thấy áp lực học tập dường như đã xuất hiện ngay từ vạch xuất phát. Hiện tượng này đang tạo nên một "thị trường tiền tiểu học" sôi động tại các đô thị lớn, nơi các lớp dạy thêm cho trẻ mầm non trước khi vào lớp 1 hoạt động mạnh mẽ.
"Thị trường tiền tiểu học" vận hành đa dạng và phức tạp
Chỉ với một thao tác tìm kiếm đơn giản trên internet, hàng chục nghìn kết quả hiện ra với đủ loại hình dịch vụ: từ lớp "hành trang vào lớp 1" luyện chữ, toán tư duy, tiếng Anh, đến các chương trình bán trú, học kèm tại nhà, hay học trực tuyến. Các chương trình này được thiết kế đa dạng, linh hoạt về thời gian, phân tầng về học phí, và thậm chí được quảng bá như những "gói giải pháp" trọn vẹn cho giai đoạn chuyển tiếp của trẻ mầm non.
Đáng chú ý, sự vận hành của thị trường này không chỉ đến từ các trung tâm luyện chữ hay lớp học nhỏ lẻ, mà còn có sự tham gia ngày càng rõ nét của khối trường tư thục. Trong khoảng trống của một chương trình tiền tiểu học chính thức, nhiều cơ sở giáo dục đã chủ động thiết kế các mô hình "chuẩn bị vào lớp 1" với mức độ và triết lý khác nhau.
Chị Nguyễn Thu Trang, một phụ huynh ở phường Cầu Giấy, Hà Nội, có con thứ hai chuẩn bị vào lớp 1, chia sẻ: "Ở một góc độ nào đó, thị trường này không khác nhiều so với dịch vụ luyện thi ở các bậc học cao hơn. Chỉ có điều, cuộc đua đã được đẩy lùi về sớm hơn, ngay trước khi đứa trẻ chính thức bước vào bậc học phổ thông."
Thiếu khung chuẩn và nguy cơ từ lớp học đông
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị Lâm từ Trường Đại học Sư phạm Hà Nội cho biết, phần lớn các chương trình "tiền tiểu học" trên thị trường hiện chưa nằm trong một khung chuẩn thống nhất. Giáo trình thường được tự biên soạn hoặc mua từ nhiều nguồn; nội dung dao động từ làm quen kỹ năng đến dạy trước chương trình lớp 1, trong khi chưa có cơ chế thẩm định, kiểm soát chất lượng mang tính hệ thống.
Sự đa dạng mô hình từ làm quen nhẹ nhàng đến học trước có hệ thống cho thấy ranh giới giữa "chuẩn bị" và "đi trước" ngày càng trở nên mờ nhạt. Khi nhu cầu của các bậc cha mẹ gia tăng, các chương trình cũng có xu hướng dịch chuyển về phía học thuật như một cách "bảo hiểm" cho điểm khởi đầu của trẻ.
Thực tế, sự phát triển nhanh chóng của các lớp học này cho thấy đây không còn là hiện tượng đơn lẻ, mà đã trở thành một thị trường có tổ chức, vận hành theo quy luật quen thuộc: nơi nào có cầu, nơi đó có cung. Vậy nhu cầu ấy đến từ đâu?
Lớp học đông và nghịch lý của phụ huynh
Theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo, sĩ số chuẩn của lớp 1 là 35 học sinh. Tuy nhiên, thực tế tại nhiều đô thị lớn cho thấy một bức tranh khác. Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội, trung bình mỗi lớp tiểu học hiện có khoảng 44,5 học sinh. Tại 75/126 xã, phường, con số này vượt xa chuẩn quy định; không ít nơi cao hơn 1,5 lần, cá biệt từng ghi nhận có những lớp 1 có tới 64-66 em.
Trong một lớp học đông như vậy, việc dạy học không thể diễn ra theo cách mà chương trình thiết kế. Cô giáo Bùi Thị Phương Hòa từ Trường Tiểu học An Hưng, phường Dương Nội, chia sẻ: "Chúng tôi không thể gọi được hết các con trong một tiết học nên chỉ có thể gọi luân phiên. Giờ này gọi nhóm này, giờ khác gọi nhóm khác."
Điều đáng nói là sự khác biệt này không bắt đầu từ năng lực bẩm sinh, mà từ việc ai đã được chuẩn bị trước. Thực tế có nhiều phụ huynh không mong con "đi trước" mà muốn một khởi đầu nhẹ nhàng, đúng nhịp phát triển. Tuy nhiên, mong muốn đó khó giữ vững khi đặt trong toàn bộ hành trình phía sau.
Giải pháp từ hệ thống và hướng tới công bằng
Nguyên tắc không dạy trước chương trình lớp 1 đã được Bộ Giáo dục và Đào tạo quán triệt trong nhiều năm, gần nhất là Công văn số 4868/BGDĐT-GDMN năm 2024 với yêu cầu "tuyệt đối không dạy trước chương trình lớp 1 cho trẻ em 5 tuổi dưới mọi hình thức". Về định hướng, đây là một nguyên tắc đúng, phù hợp quy luật phát triển của trẻ.
Tuy nhiên, khi đặt vào thực tế lớp học, những điều kiện để thực thi từ sĩ số, thời gian tương tác đến khả năng cá thể hóa lại chưa đủ để bảo đảm nguyên tắc đó được thực hiện một cách trọn vẹn. Tiến sĩ Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội) thẳng thắn nhìn nhận: "Khi lớp học chưa đủ điều kiện để mọi học sinh có thể bắt đầu từ cùng một điểm, thì việc phụ huynh tìm cách chuẩn bị sớm cho con là phản ứng dễ hiểu. Vấn đề vì thế không nằm ở hành vi của phụ huynh, mà ở mức độ sẵn sàng của hệ thống."
Ở tầm chính sách, yêu cầu này không đứng riêng lẻ. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang thúc đẩy đồng thời nhiều giải pháp: Giảm tải áp lực học tập, chấn chỉnh dạy thêm-học thêm, đổi mới đánh giá, hướng tới một môi trường giáo dục lành mạnh, không đặt trẻ vào các cuộc đua sớm.
Vì thế, vấn đề không nằm ở việc cấm hay không cấm các lớp "tiền tiểu học", mà ở chỗ làm sao để phụ huynh có thể yên tâm rằng hệ thống đủ sức bảo đảm mỗi đứa trẻ bắt đầu mà không bị bất lợi vì chưa học trước; khi đó, nhu cầu "chuẩn bị sớm" sẽ tự nhiên thu hẹp. Và khi mọi đứa trẻ cùng đứng trên một vạch xuất phát công bằng, giáo dục sẽ mở ra như một cơ hội chung, chứ không phải là cuộc chạy đua ngay từ đầu.
