Phát huy truyền thống vẻ vang, cán bộ, chiến sĩ Hải quân nhân dân Việt Nam không ngừng phấn đấu xây dựng Quân chủng chính quy, hiện đại, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc. Trước yêu cầu quản lý, bảo vệ vùng biển sau khi miền Bắc được giải phóng, ngày 7/5/1955, Cục Phòng thủ bờ bể - đơn vị tiền thân của Hải quân nhân dân Việt Nam được thành lập. Quân số ban đầu chỉ có 141 cán bộ, chiến sĩ, công nhân viên, với chức năng, nhiệm vụ là cơ quan giúp Bộ Tổng Tư lệnh chỉ đạo các lực lượng phòng thủ bờ bể, tổ chức đào tạo cán bộ, nhân viên thủy thủ; sản xuất, sửa chữa dụng cụ, phương tiện về thủy quân; xây dựng các thủy đội để bàn giao cho các khu và liên khu làm nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh trên các vùng sông, biển.
Xây dựng và chiến đấu trong thời kỳ kháng chiến
Sau gần 9 năm vừa xây dựng vừa chiến đấu trong điều kiện đất nước bị chiến tranh chia cắt, đến đầu năm 1964, Cục Phòng thủ bờ bể đã phát triển thành một quân chủng chiến đấu, quân chủng kỹ thuật của Quân đội ta, đánh dấu bước tiến quan trọng về quy mô tổ chức, lực lượng và sức mạnh chiến đấu. Ngay trong trận đầu thử lửa, bộ đội Hải quân đã anh dũng đánh đuổi tàu khu trục Mađốc xâm phạm vùng biển và cùng quân dân miền Bắc đập tan cuộc tập kích bằng không quân, hải quân của đế quốc Mỹ, bắn rơi 8 máy bay, bắt sống giặc lái, lập nên chiến công đánh thắng trận đầu ngày 2 và 5/8/1964, nối tiếp truyền thống ra quân là đánh thắng của Quân đội nhân dân Việt Nam anh hùng.
Lời Bác dạy và những chiến công hiển hách
Trong giai đoạn lịch sử này, Hải quân nhân dân Việt Nam đã vinh dự 3 lần được đón Bác Hồ về thăm. Mỗi lần đến với cán bộ, chiến sĩ Hải quân, Bác đều dành những tình cảm quý mến và sự quan tâm sâu sắc. Người đã căn dặn: “Ngày trước ta chỉ có đêm và rừng. Ngày nay, ta có ngày, có trời, có biển. Bờ biển ta dài, tươi đẹp, ta phải biết giữ gìn lấy nó”. Khắc ghi lời Bác dạy, trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, bộ đội Hải quân đã anh dũng chiến đấu, liên tiếp lập công hiển hách: cùng quân dân miền Bắc đánh bại hai cuộc chiến tranh phá hoại và phong tỏa miền Bắc của đế quốc Mỹ; mở đường Hồ Chí Minh trên biển vận chuyển chi viện cho cách mạng miền Nam; tổ chức xây dựng và huấn luyện lực lượng đặc công nước chi viện cho chiến trường và trực tiếp chiến đấu ở Cửa Việt-Đông Hà.
Đặc biệt trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, Hải quân nhân dân Việt Nam đã phối hợp chặt chẽ với các lực lượng, thần tốc, táo bạo, bất ngờ tiến công giải phóng quần đảo Trường Sa và các đảo trên vùng biển miền Trung, Tây Nam của Tổ quốc, góp phần làm nên chiến thắng trọn vẹn của dân tộc. Đất nước hòa bình thống nhất, Hải quân tiếp tục tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quốc tế giúp bạn Lào và Campuchia; đồng thời tập trung xây dựng, củng cố, phát triển lực lượng, làm nòng cốt bảo vệ vững chắc chủ quyền, giữ vững hòa bình, ổn định trên các vùng biển, đảo của Tổ quốc, xây đắp nên truyền thống vẻ vang: “Chiến đấu anh dũng, mưu trí sáng tạo, làm chủ vùng biển, quyết chiến quyết thắng”.
Phát triển hiện đại và hội nhập quốc tế
Từ năm 2011 đến nay, cùng với một số lực lượng trong toàn quân, Quân chủng Hải quân được xây dựng tiến thẳng lên hiện đại, có đủ 5 thành phần lực lượng: tàu mặt nước, tàu ngầm, không quân hải quân, pháo binh-tên lửa bờ, hải quân đánh bộ và đặc công hải quân. Chất lượng tổng hợp, trình độ, khả năng sẵn sàng chiến đấu không ngừng nâng lên. Ngày 2/9/2025, lần đầu tiên Hải quân tổ chức diễu binh trên biển kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh, với sự tham gia của lực lượng tàu mặt nước, tàu ngầm, không quân hải quân, khẳng định sự lớn mạnh sau 70 năm xây dựng, phát triển và 15 năm tiến thẳng lên hiện đại dưới ngọn cờ của Đảng.
Những năm qua, trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực và Biển Đông diễn biến phức tạp, Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân chủng Hải quân đã thường xuyên nghiên cứu nắm chắc tình hình; chủ động tham mưu, đề xuất với cấp trên những chủ trương, giải pháp chiến lược, đồng thời xử trí kịp thời, chính xác các tình huống, không để bị động bất ngờ, bảo vệ vững chắc chủ quyền và môi trường hòa bình trên biển để phát triển đất nước. Cán bộ, chiến sĩ Hải quân đã quán triệt và thực hiện xuất sắc “lời thề giữ biển” của Đại tướng Lê Đức Anh trong Lễ kỷ niệm 33 năm Ngày thành lập Hải quân tại quần đảo Trường Sa: “Quyết tâm bảo vệ bằng được Tổ quốc thân yêu, bảo vệ bằng được quần đảo Trường Sa - một phần lãnh thổ và lãnh hải thiêng liêng của Tổ quốc”.
Hoạt động đối ngoại và công tác dân vận
Là lực lượng hoạt động trên biển - môi trường có tính quốc tế, Hải quân nhân dân Việt Nam luôn chú trọng triển khai các hoạt động đối ngoại quốc phòng một cách chủ động, đồng bộ, linh hoạt, hiệu quả, ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất, cả trên bình diện song phương và đa phương. Minh chứng sinh động là đầu năm 2026, Tàu 17 hành trình xuyên Tết Bính Ngọ để tham gia Diễn tập MILAN tại Ấn Độ. Tiếp đó, Tàu 016-Quang Trung tham dự Diễn tập Kakadu và Lễ duyệt binh tàu quốc tế tại Sydney nhân kỷ niệm 125 năm Ngày thành lập Hải quân Hoàng gia Australia, với hải trình kỷ lục hơn 11 nghìn hải lý an toàn, được bạn bè quốc tế đánh giá rất cao về khả năng hội nhập, tính chuyên nghiệp và năng lực chuyên môn.
Cùng với đó, Hải quân còn thường xuyên làm tốt công tác dân vận, chính sách hậu phương quân đội; tham gia phát triển kinh tế-xã hội gắn với củng cố quốc phòng ở các vùng biển, đảo trọng yếu chiến lược như Trường Sa, DK1, Tây Nam; tích cực tham gia giúp đỡ nhân dân phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, tìm kiếm cứu hộ, cứu nạn trên biển. Chương trình “Hải quân Việt Nam làm điểm tựa cho ngư dân vươn khơi bám biển” và hoạt động “Hải quân nhận đỡ đầu con ngư dân” là điểm nhấn mang ý nghĩa chính trị và nhân văn sâu sắc, góp phần xây dựng “thế trận lòng dân” trên biển ngày càng vững chắc.
Định hướng phát triển trong tương lai
Thời gian tới, trong bối cảnh tình hình thế giới, khu vực có nhiều biến động nhanh chóng, phức tạp, để hoàn thành trọng trách, lãnh đạo, chỉ huy các cấp và cán bộ, chiến sĩ toàn Quân chủng cần quán triệt sâu sắc tình hình nhiệm vụ, nâng cao cảnh giác cách mạng; tổ chức thực hiện thắng lợi các chỉ tiêu, nhiệm vụ, giải pháp mà Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết Đảng bộ Quân đội lần thứ XII, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ Quân chủng lần thứ XIV đã xác định và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về “2 kiên định, 2 đẩy mạnh, 2 ngăn ngừa” và “5 vững”. Trong quá trình triển khai, phải luôn đổi mới sáng tạo, làm quyết liệt, làm đúng, làm hiệu quả, với phương châm 6 rõ: “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ sản phẩm” gắn với thực hiện 6 dễ: “dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm, dễ kiểm tra, dễ đánh giá kết quả, dễ gắn trách nhiệm”.
Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Quân chủng tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo triển khai đồng bộ các giải pháp xây dựng Hải quân nhân dân Việt Nam “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại” theo hướng “tinh, gọn, mạnh”; chú trọng phát triển các lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ sẵn sàng chiến đấu bảo vệ chủ quyền biển, đảo, nhất là trên các vùng biển trọng điểm. Tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng huấn luyện, đào tạo, xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất tốt, năng lực toàn diện, nhất là năng lực tham mưu đề xuất, tổ chức chỉ huy, quản lý, triển khai thực hiện nhiệm vụ và có khả năng làm việc trong môi trường quốc tế. Kết hợp chặt chẽ giữa huấn luyện quân sự với giáo dục chính trị, xây dựng chính quy, quản lý rèn luyện kỷ luật, bảo đảm an toàn; đẩy mạnh cải cách hành chính, chuyển đổi số, tạo chuyển biến toàn diện, đột phá, vững chắc về chất lượng các mặt công tác.
Phát huy cao độ chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tiếp nối truyền thống vẻ vang của các thế hệ cha anh đi trước, mỗi cán bộ, chiến sĩ Hải quân hôm nay nguyện quán triệt, thực hiện tốt lời dạy của Bác Hồ kính yêu và “lời thề giữ biển” của Đại tướng Lê Đức Anh; ra sức học tập, phấn đấu, tiếp tục xây dựng Quân chủng “cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại”, bảo vệ vững chắc chủ quyền biển, đảo Tổ quốc, xứng đáng với niềm tin yêu của Đảng, Nhà nước và nhân dân.
