Tuy nhiên, như nhiều chuyên gia đã chỉ ra, cải cách bộ máy chỉ thực sự có ý nghĩa khi đi kèm với đổi mới cách vận hành và phương thức phục vụ. Phát biểu bế mạc Hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh một điểm then chốt: “Mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay không chỉ là mô hình tổ chức hành chính mới, mà còn là 'phương thức quản trị địa phương mới'”. Mục tiêu của mô hình này là loại bỏ tầng nấc trung gian, giúp bộ máy chính quyền cơ sở vận hành thông suốt hơn, với nguồn lực được phân bổ hợp lý, công nghệ và dữ liệu được sử dụng hiệu quả, nhằm phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn.
Thực Tế Cho Thấy Cải Cách Chưa Đủ Nếu Thiếu Đổi Mới Quản Trị
Trong lịch sử, nhiều cuộc cải cách hành chính đã cho thấy bộ máy có thể được tinh gọn trên giấy tờ, nhưng cách vận hành lại không thay đổi tương xứng. Khi quy trình xử lý công việc vẫn còn phức tạp, dữ liệu chưa được liên thông, và trách nhiệm chưa được phân định rõ ràng, người dân và doanh nghiệp vẫn phải đối mặt với những thủ tục rườm rà. Điều này minh chứng rằng cải cách bộ máy chỉ là bước khởi đầu, và điều quan trọng hơn cả là đổi mới phương thức quản trị một cách toàn diện.
Phân Công Nhiệm Vụ Rõ Ràng Trong Mô Hình Hai Cấp
Trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tư duy phân công nhiệm vụ đã được xác định khá rõ ràng: Cấp tỉnh mạnh về chiến lược, trong khi cấp xã mạnh về thực thi. Cụ thể, cấp tỉnh tập trung vào các nhiệm vụ như quy hoạch, điều phối nguồn lực và quản trị rủi ro. Ngược lại, cấp xã trở thành nơi giải quyết trực tiếp các công việc gắn liền với đời sống hàng ngày của người dân và hoạt động của doanh nghiệp. Khi chức năng và trách nhiệm được phân định rõ ràng như vậy, bộ máy sẽ có khả năng vận hành linh hoạt và hiệu quả hơn đáng kể.
Phân Quyền Phải Đi Kèm Với Nguồn Lực Và Năng Lực
Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy tối đa hiệu quả, việc phân quyền phải luôn đi đôi với phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực thực thi. Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng: “Giao quyền đến đâu, bảo đảm nguồn lực đến đó; phân cấp đến đâu, kiểm soát chặt chẽ đến đó; trao nhiệm vụ đến đâu, nâng cao năng lực tương ứng đến đó”. Nếu chỉ đơn thuần giao thêm nhiệm vụ cho cấp cơ sở mà không tăng cường nguồn lực, hạ tầng số và dữ liệu, thì cải cách sẽ khó lòng đạt được kết quả như mong đợi.
Vai Trò Của Công Nghệ Và Dữ Liệu Trong Quản Trị Mới
Một yếu tố then chốt khác của mô hình quản trị mới chính là vai trò của khoa học-công nghệ và dữ liệu. Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc chuẩn hóa dữ liệu, kết nối các hệ thống thông tin và ứng dụng công nghệ trong giải quyết thủ tục hành chính đang trở thành nền tảng của nền hành chính hiện đại. Điều này giúp nhiều thủ tục được xử lý nhanh chóng hơn, minh bạch hơn và giảm thiểu đáng kể chi phí xã hội.
Tư Duy Linh Hoạt Và Sát Thực Tiễn Là Chìa Khóa Thành Công
Tổng Bí thư cũng lưu ý rằng, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cần được thực hiện với tư duy linh hoạt, khoa học và sát với thực tiễn, tránh rập khuôn một cách máy móc. Mỗi địa phương có điều kiện kinh tế-xã hội, quy mô dân số và đặc điểm phát triển khác nhau. Nếu áp dụng một khuôn mẫu cứng nhắc cho tất cả các địa phương, rất dễ dẫn đến việc hình thành một bộ máy cồng kềnh mới ngay ở cấp cơ sở, đi ngược lại mục tiêu tinh gọn ban đầu.
Đặt Người Dân Và Doanh Nghiệp Làm Trung Tâm
Những cải cách hành chính thành công trên thế giới đều bắt đầu từ việc đặt người dân và doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của hệ thống phục vụ. Thay vì tập trung quá nhiều vào quy trình nội bộ, mô hình quản trị hiện đại hướng tới việc thiết kế lại toàn bộ quy trình theo hướng đơn giản, thuận tiện và minh bạch hơn cho người sử dụng dịch vụ công. Vì vậy, thước đo thực chất của cải cách bộ máy không nằm ở số lượng đầu mối được sắp xếp lại, mà ở mức độ thuận lợi mà người dân và doanh nghiệp cảm nhận được trong đời sống và hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Tiêu Chí Đánh Giá: Sự Hài Lòng Của Người Dân Và Doanh Nghiệp
Khi thủ tục được giải quyết nhanh hơn, dịch vụ công trở nên minh bạch hơn và chính quyền cơ sở có thể xử lý công việc ngay tại địa bàn, cải cách mới thật sự đi vào cuộc sống. Suy cho cùng, tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả cải cách vẫn là sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp. Khi người dân thấy việc của mình được giải quyết nhanh gọn hơn, doanh nghiệp tiết kiệm được thời gian và chi phí hơn, thì cải cách bộ máy mới thật sự đạt được mục tiêu phục vụ và kiến tạo phát triển bền vững.
