GS.TS Trần Văn Thọ khẳng định doanh nghiệp tư nhân trong nước cần được ưu tiên phát triển để thay thế dần nguồn lực nước ngoài, giúp kinh tế Việt Nam tăng trưởng bền vững và đạt mục tiêu trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Phát biểu tại buổi ra mắt sách “Kinh tế tư nhân Việt Nam - Động lực quan trọng nhất để dân giàu nước mạnh” chiều 6/7, ông nhấn mạnh sự cần thiết của chính sách khuyến khích nội lực.
Vai trò của doanh nghiệp FDI và thực trạng doanh nghiệp tư nhân
Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hiện chiếm tới 70% tổng xuất khẩu của Việt Nam, đóng vai trò “gã khổng lồ” trong nền kinh tế. Tuy nhiên, GS Trần Văn Thọ chỉ ra rằng sự phụ thuộc vào FDI khó bền vững trong dài hạn. Trong khi đó, doanh nghiệp tư nhân trong nước còn manh mún, yếu kém, khiến tỷ trọng FDI ngày càng tăng. Nhiều sinh viên kinh tế vẫn ưu tiên tìm việc tại các tập đoàn quốc tế sau khi tốt nghiệp.
Công thức phát triển: Tận dụng ngoại lực, củng cố nội lực
GS.TS Trần Văn Thọ đưa ra “công thức” chính: tận dụng ngoại lực để đi nhanh nhưng cần củng cố nội lực để dần thay thế ngoại lực. Công thức này được đúc kết từ mô hình phát triển của Nhật Bản và Hàn Quốc, xét trên ba khía cạnh: tư bản, công nghệ và năng lực kinh doanh.
Theo ông, để đạt mục tiêu thu nhập cao vào năm 2045, cần chú trọng quy mô doanh nghiệp và năng suất tổng hợp (TFP). Doanh nghiệp tư nhân Việt Nam được chia thành hai nhóm: doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME), mỗi nhóm cần cơ chế khuyến khích riêng.
Kinh nghiệm từ Nhật Bản và Hàn Quốc
Nhật Bản tập trung nâng cao năng lực kinh doanh và công nghệ, đặc biệt hỗ trợ SME vượt qua ba điểm yếu: thiếu nguồn lực mở rộng, khó tiếp cận vốn vay và thiếu khả năng phân tích thị trường, công nghệ. Chính phủ Nhật cũng xây dựng quan hệ lâu dài giữa doanh nghiệp lớn và SME để tương hỗ sản phẩm, vốn, giảm rủi ro. Đồng thời, Nhật Bản đầu tư mạnh cho R&D, tỷ lệ R&D/GDP có giai đoạn vượt Pháp và Mỹ.
Hàn Quốc lại tập trung vào khía cạnh tư bản, hỗ trợ tín dụng và ngoại tệ để doanh nghiệp nhập khẩu máy móc. Chính sách này đã tạo ra các chaebol hùng mạnh.
Giải pháp cho doanh nghiệp Việt Nam
GS Trần Văn Thọ cho rằng cần giúp doanh nghiệp tăng quy mô. Doanh nghiệp lớn càng lớn mạnh sẽ tập trung R&D và công nghệ, đồng thời kết nối với SME. Doanh nghiệp SME cần nhanh chóng phát triển thành doanh nghiệp lớn. “Phải có nhiều doanh nghiệp lớn mới dễ thành công”, ông nhấn mạnh.
Nhà nước cần tạo cơ chế để doanh nghiệp chia sẻ tầm nhìn dài hạn, cùng thực hiện các dự án nghiên cứu công nghệ, khuyến khích R&D và chuyển giao tri thức. Hiện nay, tỷ lệ R&D/GDP của Việt Nam rất thấp, dưới 0,7%. Trong khi đó, Hàn Quốc ở giai đoạn thu nhập trung bình cao (đầu thập niên 1980) đã đạt trên 1%, và lên 2% vào năm 1990. Trung Quốc năm 2012 cũng đạt trên 2%. Việt Nam đặt mục tiêu nâng R&D/GDP lên 2% vào năm 2030, nhưng còn nhiều thách thức khi chỉ còn 4 năm.
Về vai trò trong R&D, GS Trần Văn Thọ dẫn kinh nghiệm Hàn Quốc: năm 1970, Nhà nước đóng vai trò chủ đạo, nhưng đến năm 1985, doanh nghiệp tư nhân chiếm tới 80% tổng chi tiêu R&D.
Hỗ trợ doanh nghiệp SME
Với nhóm SME, thị trường vốn cần cải thiện mạnh mẽ. Các ngân hàng thương mại có xu hướng chỉ cho vay doanh nghiệp lớn, bỏ qua SME. Thủ tục vay phức tạp khiến nhiều doanh nghiệp bỏ cuộc. GS Trần Văn Thọ đề xuất hỗ trợ SME bằng nhiều hình thức, như có chuyên viên tư vấn, nhân viên ngân hàng đủ năng lực thẩm định dự án để giải ngân vốn.
Quan điểm của bà Phạm Chi Lan
Tại buổi ra mắt sách, bà Phạm Chi Lan đồng tình với GS Trần Văn Thọ và cho rằng Việt Nam cần tìm một mô hình phát triển phù hợp, không nên “nhặt mỗi nơi một chút”. Bà nhận xét khu vực kinh tế tư nhân chưa phát triển đúng tiềm năng. “Câu chuyện phải là tìm ra mô hình phát triển cho Việt Nam, không chỉ là tăng trưởng. Khác biệt giữa tăng trưởng và phát triển là một bên mang lại lợi ích cho người dân, một bên không khéo là đa số bị bỏ lại phía sau”, bà nói. Bà mong muốn khu vực này phát triển ngoạn mục hơn trong thời gian tới.
Giới thiệu cuốn sách
Cuốn sách “Kinh tế tư nhân Việt Nam - Động lực quan trọng nhất để dân giàu nước mạnh” dày hơn 700 trang, 5 chương, với sự tham gia của 33 tác giả, gồm 12 nhà nghiên cứu, 10 nhà báo, 6 nhà quản lý, 4 nhà hoạt động kinh tế, 3 nhà tư vấn doanh nghiệp và 3 tác giả/nguyên lãnh đạo. Sách trả lời ba câu hỏi: ý nghĩa của sự lớn mạnh doanh nghiệp tư nhân trong giai đoạn hiện nay; chính sách Nhà nước cần có; và tố chất doanh nghiệp tư nhân cần để đảm nhận vai trò động lực trong kỷ nguyên mới.
