Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới (Nghị quyết 09) đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ giới chuyên gia và nhà nghiên cứu pháp luật tại thành phố. Với những nội dung mang tính đột phá về thể chế, nghị quyết này được kỳ vọng tạo không gian mở cho sự phát triển của TP.HCM.
Đột phá về thể chế mới
Tiến sỹ Trần Quang Thắng, Viện Kinh tế và Phát triển TP.HCM, cho rằng Nghị quyết 09 là một thông điệp chính trị mạnh mẽ, mang tầm nhìn chiến lược của lãnh đạo Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng và rất cần thiết cho TP.HCM bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Theo ông, thực tế hiện nay cho thấy thành phố đang rất cần một bước đột phá thể chế mới vì mô hình cũ không còn phù hợp. Dù đóng góp khoảng 1/4 GDP trong 15 năm qua, nhưng tốc độ tăng trưởng của thành phố đang giảm dần, nhiều dự án hạ tầng chậm từ 5 đến 10 năm, thủ tục đầu tư công bị nghẽn ở nhiều tầng nấc. Cơ chế hiện hành không đủ để thành phố phát triển hơn và nếu không thay đổi, sẽ dẫn đến giảm tốc, kéo theo sự tụt giảm của cả vùng cũng như cả nước.
Đến nay, Nghị quyết 54 đã hết hiệu lực, trong khi Nghị quyết 98 mới nhưng chưa đủ mạnh, nhiều nội dung vẫn bị ràng buộc bởi luật hiện hành. Thành phố cần một khung pháp lý cao hơn để mở đường cho một mô hình thể chế mang tính đột phá, phục vụ cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Chính vì vậy, sự ra đời của Nghị quyết 09 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đáp ứng yêu cầu cấp thiết, tạo cơ hội cho thành phố phát triển nhanh và bền vững, phù hợp với định hướng phát triển chung của đất nước trong kỷ nguyên mới.
Tiến sỹ Trần Quang Thắng nhận xét nội dung Nghị quyết 09 cho thấy đã có một sự đột phá về mặt thể chế khi Trung ương sẵn sàng trao cho thành phố cơ chế vượt trội, thậm chí là Luật Đô thị đặc biệt - được coi là “đột phá của đột phá”. Điều này thể hiện góc nhìn của Trung ương rằng TP.HCM cần một khung thể chế mới, không thể vận hành theo cơ chế thông thường; thành phố được kỳ vọng đi trước, làm mẫu về mô hình phát triển, quản trị và phân quyền.
Cùng quan điểm, luật sư Nguyễn Văn Hậu, Chủ tịch Hội Trọng tài Thương mại TP.HCM, cho rằng nội dung xây dựng thể chế đột phá, vượt trội trong Nghị quyết 09 chính là nền móng quan trọng nhất để thành phố bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Nếu trước đây thành phố được xem là nơi “đi trước mở đường” bằng tinh thần năng động, sáng tạo thì nay Nghị quyết 09 đang tạo điều kiện để tinh thần ấy được thể chế hóa bằng luật pháp, bằng cơ chế và bằng quyền chủ động thực chất.
Mở đường cho các chính sách chưa có tiền lệ
Theo Tiến sỹ Trần Quang Thắng, Nghị quyết 09 phản ánh bước chuyển đổi tư duy rất lớn: từ “quản lý” sang “trao quyền” (trao khung pháp lý riêng, tự chịu trách nhiệm thay vì xin-cho); từ “đầu tàu kinh tế” sang “đầu tàu thể chế và đổi mới sáng tạo” (kéo cả cải cách thể chế quốc gia); từ tư duy “TP.HCM vì cả nước” sang tư duy hai chiều “cả nước vì TP.HCM” trong việc phân bổ nguồn lực. Nghị quyết 09 cũng mở đường cho các chính sách chưa từng có tiền lệ phục vụ cho sự phát triển đột phá và bền vững của thành phố, như thí điểm thuế tài sản/bất động sản, phát hành trái phiếu đô thị quy mô lớn, áp dụng cơ chế sandbox (tài chính, AI, y tế, giáo dục), phát triển đô thị TOD quanh trục metro, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế và tự quyết các dự án hạ tầng chiến lược.
Luật sư Nguyễn Văn Hậu nhận xét một nội dung rất quan trọng được Nghị quyết 09 nhấn mạnh là việc phân cấp, phân quyền triệt để cho Hội đồng Nhân dân thành phố, Ủy ban Nhân dân thành phố và Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phố. Đây là yêu cầu tất yếu đối với một đô thị đặc biệt có quy mô kinh tế lớn và tính chất phát triển năng động của TP.HCM trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.
Đặc biệt, Nghị quyết 09 cho phép thành phố chủ động ban hành văn bản quy phạm pháp luật để hướng dẫn thi hành luật, nghị quyết của Quốc hội khác với quy định của Chính phủ, bộ, ngành trong một số lĩnh vực theo phân quyền hoặc trong trường hợp thực tiễn phát sinh vấn đề mới chưa có quy định điều chỉnh. Đây là một cơ chế có tính cách mạng về tư duy pháp lý và quản trị đô thị. Cơ chế này thể hiện sự tin tưởng rất lớn của Trung ương đối với TP.HCM, đồng thời cho thấy quyết tâm xây dựng thành phố trở thành nơi tiên phong thử nghiệm những mô hình phát triển mới của cả nước, đáp ứng nhu cầu thực tế cần nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh khoa học-công nghệ phát triển mạnh mẽ, tác động đến mọi mặt đời sống xã hội.
Nghị quyết 09 cũng cho phép thành phố chủ động thí điểm cơ chế, chính sách mới và triển khai mô hình thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox). Đây là xu hướng quản trị hiện đại mà nhiều quốc gia phát triển đang áp dụng để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Sandbox cho phép các công nghệ, mô hình kinh doanh và giải pháp mới được vận hành trong một không gian pháp lý linh hoạt nhưng vẫn có sự kiểm soát của Nhà nước nhằm hạn chế rủi ro. Đối với TP.HCM, cơ chế Sandbox có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi thành phố đang là trung tâm đổi mới sáng tạo lớn nhất cả nước. Những lĩnh vực như Fintech, đô thị thông minh, giao thông thông minh, y tế số, giáo dục số hay năng lượng xanh đều cần một môi trường thử nghiệm linh hoạt trước khi triển khai đại trà.
“Việc cho phép thành phố xây dựng tiêu chí, điều kiện, trình tự thử nghiệm có kiểm soát chính là bước đi cần thiết để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế, để thành phố vươn tầm thế giới,” Luật sư Nguyễn Văn Hậu chia sẻ.
Có thể nói, bước vào kỷ nguyên mới, TP.HCM hướng tới một đô thị giàu, mạnh, đáng sống - một đô thị “xanh-nhân văn-an toàn-bền vững” và Nghị quyết 09 chính là một đôi cánh vững mạnh để thành phố bay cao, bay xa trên con đường thực hiện mục tiêu trở thành một đô thị phát triển mang tầm khu vực.
