Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) đã xác định 8 đặc trưng cơ bản của xã hội xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam phấn đấu xây dựng. Những đặc trưng này thể hiện mục tiêu và bản chất của chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
Đặc trưng thứ nhất: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Đây là mục tiêu tổng quát, phản ánh khát vọng của toàn dân tộc. Xã hội xã hội chủ nghĩa là xã hội mà mọi người dân đều có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc; đất nước phát triển hùng cường; chế độ dân chủ được thực hiện rộng rãi; công bằng xã hội được bảo đảm; và văn minh hiện đại.
Đặc trưng thứ hai: Do nhân dân làm chủ
Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực. Mọi quyền lực nhà nước đều thuộc về nhân dân, được thực hiện thông qua dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện.
Đặc trưng thứ ba: Nền kinh tế phát triển cao
Nền kinh tế dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp. Điều này đòi hỏi phải không ngừng phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Đặc trưng thứ tư: Nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Văn hóa vừa là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là động lực phát triển. Nền văn hóa Việt Nam tiếp thu tinh hoa nhân loại nhưng vẫn giữ gìn và phát huy bản sắc riêng của dân tộc.
Đặc trưng thứ năm: Con người phát triển toàn diện
Con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, được tạo điều kiện phát triển toàn diện cả về thể chất, tinh thần, trí tuệ và đạo đức.
Đặc trưng thứ sáu: Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng
Trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, mọi dân tộc đều bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp đỡ nhau cùng phát triển.
Đặc trưng thứ bảy: Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, bảo đảm quyền và nghĩa vụ công dân.
Đặc trưng thứ tám: Quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế
Việt Nam chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, thiết lập quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới, góp phần vào hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên toàn cầu.
Tám đặc trưng này là những định hướng chiến lược cho quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, thể hiện bản chất ưu việt của chế độ và khát vọng phát triển của dân tộc.
