Trong những quán cà phê đông nghịt người, hình ảnh mỗi vị khách cầm tờ báo giấy, vừa nhâm nhi hương vị buổi sáng vừa chậm rãi lướt mắt qua màu giấy mới đã lùi xa. Tiếng hỏi mời “Báo mới không anh?” cũng chẳng còn. Chiếc điện thoại thông minh đã thay đổi tất cả. Song, Báo Đảng vẫn luôn ở đó, với những lời tự vấn về con đường phía trước, trong sức ép chưa từng có của thời đại bùng nổ các nền tảng mạng xã hội.
Sự thay đổi tất yếu: Tiến quân vào mạng xã hội
Trong một đêm mơ màng trước khi chìm vào giấc ngủ, chiếc điện thoại chạy ngẫu nhiên một clip ngắn về chuyện kinh doanh ngành ngân hàng. Diễn giả có tiếng tăm nói: “Sau khi tốt nghiệp đại học, tôi chỉ nhớ được ba điều: Khách hàng ở đâu, thì chúng ta ở đó; Khách hàng có mặt giờ nào, thì chúng ta có mặt giờ đó; Khách hàng muốn điều gì, thì chúng ta đưa cho họ cái đó. Vậy nên, ngành ngân hàng của chúng ta, cho dù có những yếu tố rất đặc thù, cũng sẽ phải thay đổi. Khách hàng của chúng ta giờ phần lớn là Gen Z, vậy Gen Z ở đâu? Ở trên mạng xã hội…”
Quả thật, chuyện các tổ chức, cơ quan, ban, ngành cũng như các đơn vị báo chí “tiến quân” vào các nền tảng mạng xã hội (đặc biệt là Facebook và TikTok tại Việt Nam) để tiếp cận độc giả thế hệ mới đã trở nên phổ biến. Tiêu biểu, trong những ngày đại lễ như Kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975-30/4/2025) hay Kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, mạng xã hội Việt Nam bùng nổ màu cờ đỏ sao vàng, làm bật tung tinh thần yêu nước. Phụ san đặc biệt kỷ niệm 50 năm Ngày Giải phóng miền Nam của Báo Nhân Dân được bạn đọc đón nhận nồng nhiệt.
Trang fanpage Thông tin Chính phủ trên Facebook hiện đã đạt 9,4 triệu người theo dõi, với lượng tương tác cực cao. Các admin có thể “lên bài” vào bất cứ khung giờ nào, kể cả nửa đêm, để cập nhật và lan tỏa tin tức thời sự quan trọng về chính trị-kinh tế-xã hội. Trên TikTok, lực lượng Công an nhân dân đẩy mạnh đổi mới tuyên truyền pháp luật cho giới trẻ bằng phương thức ngắn gọn, dễ nhớ, hài hước, trực quan, với “tông giọng” tương thích Gen Z, không “lên lớp”, không giáo điều. Báo chí cách mạng Việt Nam nói chung và Báo Nhân Dân nói riêng không thể đứng bên lề dòng chảy đó.
Thách thức giữ vững bản sắc
Mặc dù vậy, đó chưa phải là tất cả vấn đề đặt ra cho Báo Nhân Dân cũng như hệ thống báo Đảng trong kỷ nguyên mới. Tôn chỉ tối thượng của các tòa soạn không đơn thuần là kinh doanh. Bên cạnh nhiệm vụ tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, việc duy trì bản sắc truyền thống cho từng cơ quan báo chí luôn là câu hỏi đanh thép, đặt ra bởi lòng tự trọng nghề nghiệp.
Làm thế nào để khi hiện diện trên Facebook, X hay TikTok (và sau này có thể thêm nhiều nền tảng mới), Báo Nhân Dân vẫn giữ vững sự uy nghiêm, đĩnh đạc, giàu tính khách quan, đầy tinh thần rung cảm, thấm đẫm hơi thở cuộc sống, vẫn là Báo Nhân Dân mà độc giả từng biết hơn 75 năm qua? Đó là cuộc hành trình gian nan không điểm kết, là thách thức sẽ luôn tồn tại.
Báo Đảng không thể buông bỏ truyền thống để chỉ chạy theo các trào lưu nhằm thu hút giới trẻ, hay đặt lượng xem, ưa thích, chia sẻ như thước đo duy nhất của nghề nghiệp. Đó có thể là công cụ sinh tồn trong bối cảnh nghiệt ngã hiện tại, nhưng “phương tiện” không bao giờ được nhầm lẫn với “mục đích”. Khi không còn theo đuổi tôn chỉ ấy, một tờ báo hay cây bút đã đánh mất chính mình.
Khó khăn là rất lớn khi mọi nguồn lực eo hẹp hơn so với kỷ nguyên báo in, với áp lực từ bước tiến vũ bão của công nghệ, sự phẳng đi của thế giới thời đại bùng nổ thông tin, sức lan tỏa của internet, độ tiện dụng của thiết bị cầm tay đa phương tiện. Tuy nhiên, nhìn ra thế giới, những “tên tuổi” làng báo chí quốc tế vẫn trụ vững trên mọi nền tảng truyền thông xã hội mà không đánh đổi bản sắc: Reuters, AFP, AP, The Economist, Wall Street Journal, Bloomberg, Le Monde, The Times, The Washington Post, The New York Times… Họ bước đầu đặt nền móng trên hành trình thích ứng với sự thay đổi hành vi tiếp nhận tin tức của độc giả và lực đẩy từ trí tuệ nhân tạo.
Cơ sở quan trọng nhất tạo nên sự vững vàng ấy là niềm tin từ độc giả. Niềm tin vào tính khả tín của thông tin, vào chất lượng phân tích, bình luận, vào cảm xúc chân thực được khắc họa, vào “tính người” trong báo chí. Như bà Tracy Yaverbaun, Tổng Giám đốc phụ trách tăng trưởng khách hàng The Times từng chia sẻ: “Niềm tin và chất lượng quan trọng hơn quy mô - đó là điều tôi luôn nói với đội ngũ của mình”.
Lời dạy của Bác vẫn vẹn nguyên giá trị
Cuối cùng, với mỗi cán bộ - phóng viên Báo Đảng, những yêu cầu thời cuộc đặt ra không có gì xa lạ. Nó gần gũi như chính lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh - người sáng lập nền Báo chí cách mạng Việt Nam - tại Đại hội Hội Nhà báo Việt Nam lần thứ III (ngày 8/9/1962): “Muốn tiến bộ, muốn viết hay, thì phải cố gắng học hỏi, ra công rèn luyện. Kinh nghiệm của tôi là thế này: Mỗi khi viết một bài báo, thì tự đặt câu hỏi: Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Viết thế nào cho phổ thông dễ hiểu, ngắn gọn dễ đọc? Khi viết xong, thì nhờ anh em xem và sửa giùm” (Hồ Chí Minh: Toàn tập, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, năm 2011, tập 13, tr.464-465).
Chuyện đổi mới phương thức thể hiện để theo kịp thời đại, tiếp cận thế hệ độc giả mới cũng nằm trong phạm vi đúc kết của những lời dạy ngắn gọn, cô đọng này. Thông suốt được những mệnh đề ấy, củng cố vững vàng tư duy và nhận thức, đặt chuyện “tiến quân” vào các nền tảng mạng xã hội là phương thức nhằm hoàn thành nhiệm vụ, những người làm Báo Đảng có thể tự tin: “Ở đâu có Nhân dân, ở đó có Báo Nhân Dân”.
