Phát biểu gây sốt của Đại sứ Đỗ Hùng Việt tại Liên Hợp Quốc đã mang đến những bài học quý giá về quản trị mối quan hệ và doanh nghiệp. Khi được hỏi về cách thuyết phục các quốc gia đồng thuận ký kết văn kiện chung trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị, thay vì trả lời theo công thức ngoại giao, ông nói: 'Nếu phải tóm gọn phong cách của mình trong một câu, tôi sẽ nói rằng tôi cố gắng khiến mọi người đều không hài lòng như nhau vào cuối quá trình đàm phán.' Câu trả lời tưởng chừng nghịch lý này thực chất chứa đựng triết lý quản trị sâu sắc.
Bối cảnh bài toán không lời giải thỏa mãn
Hội nghị kiểm điểm Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT RevCon) là một trong những diễn đàn đa phương phức tạp nhất của Liên Hợp Quốc. Các quốc gia có và không có vũ khí hạt nhân có lợi ích đối lập cơ bản, trong khi các cường quốc lớn cạnh tranh chiến lược gay gắt. Lịch sử cho thấy đạt được văn kiện chung là cực kỳ khó khăn. Trong bối cảnh đó, Đại sứ Đỗ Hùng Việt xác định mục tiêu không phải làm hài lòng tất cả, mà tạo khuôn khổ để mọi bên được lắng nghe công bằng và sự không hài lòng được phân bổ đồng đều.
Ba nguyên tắc quản trị từ phát biểu
Thứ nhất: Tính bao trùm không phân biệt quy mô
Đại sứ nhấn mạnh ông thiết kế chương trình làm việc để ngay cả phái đoàn chỉ một hai đại biểu cũng tham dự hầu hết phiên họp. Đây không chỉ là tinh thần ngoại giao mà còn là nguyên tắc quản trị: trong tổ chức nào, tiếng nói thành viên nhỏ bị bỏ qua thường là nguồn mâu thuẫn tiềm ẩn. Trong doanh nghiệp, quyết định lớn không nên chỉ do lãnh đạo cấp cao đưa ra mà cần cơ chế để các bộ phận nhỏ có tiếng nói thực chất.
Thứ hai: Minh bạch quy trình tạo niềm tin vào kết quả
Đại sứ dự định công bố dự thảo văn kiện sớm hơn thông lệ, tạo thêm thời gian đàm phán thực chất thay vì gấp rút phút chót. Đây là bài học từ thất bại các kỳ hội nghị trước. Trong quản trị doanh nghiệp, minh bạch quy trình ra quyết định, lộ trình triển khai và tiêu chí đánh giá thường quan trọng hơn kết quả cuối cùng. Khi các bên hiểu rõ quá trình, họ dễ chấp nhận kết quả dù không hoàn toàn như kỳ vọng.
Thứ ba: Công bằng trong không hài lòng là nền tảng đồng thuận bền vững
Đây là điểm đáng chú ý nhất. Đại sứ không hứa hẹn kết quả lý tưởng, thừa nhận không thể làm hài lòng tất cả, và đặt mục tiêu thực tế: đảm bảo không hài lòng được phân bổ công bằng, không bên nào thua thiệt hoàn toàn hay thắng tuyệt đối. Đây là nền tảng của thỏa thuận bền vững. Thỏa thuận một bên được tất cả, bên kia mất tất cả thường không bền. Ngược lại, thỏa thuận mọi bên đều nhượng bộ một phần, chấp nhận không hài lòng một phần, lại có khả năng thực thi cao hơn.
Ứng dụng trong quản trị doanh nghiệp
Triết lý 'không hài lòng như nhau' có thể áp dụng vào nhiều tình huống quản trị doanh nghiệp, như phân bổ nguồn lực, tái cơ cấu tổ chức, thương lượng lương thưởng hay giải quyết mâu thuẫn nội bộ. Khi lãnh đạo đối mặt quyết định khó, thay vì cố tạo giải pháp làm hài lòng tất cả (dẫn đến tê liệt hoặc nửa vời), hãy đặt câu hỏi: sự nhượng bộ có được phân bổ công bằng không? Mọi bên có được lắng nghe không? Quy trình có minh bạch để các bên chấp nhận kết quả dù không như ý không? Nếu câu trả lời là có, đó là quyết định tốt, ngay cả khi không ai hoàn toàn hài lòng.
Đại sứ Đỗ Hùng Việt chưa kết thúc nhiệm vụ tại NPT RevCon. Kết quả hội nghị còn ở phía trước. Nhưng cách ông đặt vấn đề, xác định mục tiêu và mô tả triết lý làm việc đã cho thấy tư duy quản trị đáng học hỏi, không chỉ trong ngoại giao.
