Chính phủ mới của Hungary, do Thủ tướng Péter Magyar lãnh đạo, vừa đề xuất một sửa đổi hiến pháp nhằm giới hạn nhiệm kỳ Thủ tướng tối đa 8 năm. Đây là một trong những cam kết tranh cử quan trọng nhất của ông Magyar, và nếu được thông qua, sẽ ngăn cản người tiền nhiệm Viktor Orbán trở lại nắm quyền.
Nội dung sửa đổi hiến pháp
Dự thảo sửa đổi được đệ trình hôm 20/5, chỉ hơn một tuần sau khi chính phủ mới nhậm chức. Văn bản nêu rõ rằng giới hạn nhiệm kỳ là "cần thiết" để khôi phục pháp quyền và cân bằng quyền lực dân chủ. Cụ thể, dự thảo quy định: "Một người đã từng giữ chức Thủ tướng tổng cộng ít nhất 8 năm, bao gồm cả những gián đoạn, không thể được bầu làm Thủ tướng nữa".
Cách tính này sẽ áp dụng hồi tố cho tất cả các nhiệm kỳ Thủ tướng kể từ khi Hungary chuyển sang mô hình dân chủ vào năm 1990 và sẽ có hiệu lực ngay sau khi công bố. Điều này đồng nghĩa với việc ông Viktor Orbán, người đã giữ chức Thủ tướng tổng cộng 20 năm qua 5 nhiệm kỳ (từ năm 1998), sẽ bị loại trừ vĩnh viễn khỏi vị trí này.
Bối cảnh và ý nghĩa
Trước đây, Hiến pháp Hungary không có bất kỳ giới hạn nào về số nhiệm kỳ, tạo điều kiện cho một cá nhân nắm quyền trong thời gian rất dài. Việc áp dụng hồi tố đối với các nhiệm kỳ trước là điểm quan trọng, thể hiện quyết tâm của chính phủ mới trong việc thay đổi hệ thống mà Đảng Fidesz của ông Orbán đã xây dựng.
Trong suốt chiến dịch tranh cử, ông Magyar đã liên tục hứa sẽ đưa ra giới hạn nhiệm kỳ, mô tả chúng như một phần của nỗ lực rộng lớn hơn nhằm khôi phục nhà nước pháp quyền và cân bằng quyền lực dân chủ. Việc thực hiện lời hứa then chốt này được xem là bước đi đầu tiên trong quá trình cải tổ sâu rộng, trước khi tiến hành quy trình soạn thảo Hiến pháp mới toàn diện và đưa ra trưng cầu dân ý.
Thách thức và rủi ro
Tuy nhiên, sửa đổi này không hoàn toàn chắc chắn, vì bất kỳ nhà lãnh đạo tương lai nào có được đa số 2/3 hoặc đa số tuyệt đối trong quốc hội đều có thể đệ trình một sửa đổi để kéo dài thời gian cầm quyền của họ. Dù thế nào chăng nữa, động thái này đánh dấu bước ngoặt trong chính trường Hungary.
Các nội dung khác trong dự thảo
Bên cạnh giới hạn nhiệm kỳ Thủ tướng, dự thảo được công bố hôm 20/5 còn chứa đựng hai nội dung quan trọng khác:
- Bãi bỏ Văn phòng Bảo vệ Chủ quyền: Dự thảo tạo cơ sở hiến định để bãi bỏ cơ quan này, vốn bị chỉ trích là công cụ kiểm soát đối lập và truyền thông.
- Điều chỉnh Quỹ Quản lý Tài sản Công ích (KEKVA): Tài sản của các quỹ này sẽ được coi là tài sản quốc gia, chính phủ có quyền sáng lập, giải thể và nhà nước trở thành người kế thừa pháp lý toàn bộ, nhằm khôi phục kiểm soát dân chủ đối với tài sản công.
Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ góp phần khôi phục lòng tin của người dân vào thể chế và củng cố nền dân chủ Hungary.
