Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, ngành Hải quan Việt Nam đã và đang mở rộng hợp tác quốc tế cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Không chỉ dừng lại ở việc thiết lập quan hệ, Hải quan Việt Nam đã chủ động tham gia xây dựng các chuẩn mực, cơ chế hợp tác và sáng kiến quốc tế trong lĩnh vực hải quan.
Mạng lưới hợp tác rộng khắp
Đến nay, Hải quan Việt Nam đã thiết lập và duy trì quan hệ hợp tác với 187 cơ quan hải quan thành viên của Tổ chức Hải quan Thế giới (WCO). Mạng lưới hợp tác này tạo nền tảng quan trọng để tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kinh nghiệm quản lý, phối hợp kiểm soát hải quan và thúc đẩy thuận lợi hóa thương mại. Bên cạnh các nước trong khu vực, Hải quan Việt Nam cũng củng cố quan hệ với các đối tác lớn như Trung Quốc, Lào, Campuchia, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Anh, Australia, Hà Lan... Đây là những đối tác có kim ngạch thương mại lớn và kinh nghiệm quản lý hải quan hiện đại, giúp Hải quan Việt Nam học hỏi, tiếp cận các mô hình quản lý tiên tiến.
Tham gia chủ động tại các diễn đàn đa phương
Hải quan Việt Nam tham gia tích cực, chủ động và ngày càng thể hiện vai trò cao hơn tại các diễn đàn như WCO, WTO, ASEM, ASEAN, APEC... Thông qua các cơ chế này, Hải quan Việt Nam không chỉ thực hiện cam kết quốc tế mà còn đóng góp vào xây dựng chính sách, thúc đẩy hợp tác hải quan khu vực và toàn cầu. Việc tham gia sâu giúp ngành hải quan cập nhật xu hướng quản lý mới, tăng cường phối hợp phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại.
Hệ thống điều ước và thỏa thuận quốc tế
Hải quan Việt Nam đã ký kết hơn 60 điều ước và thỏa thuận quốc tế song phương và đa phương, bao gồm 11 điều ước đa phương cấp Chính phủ, 14 điều ước song phương cấp Nhà nước và Chính phủ, cùng 37 thỏa thuận song phương cấp Bộ và Tổng cục. Hệ thống này tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho hợp tác, trao đổi thông tin, hỗ trợ kỹ thuật và phối hợp thực thi pháp luật hải quan, đồng thời thúc đẩy hài hòa hóa thủ tục, đơn giản hóa quy trình và tạo thuận lợi thương mại.
Đóng góp vào các hiệp định thương mại tự do (FTA)
Hải quan Việt Nam là đầu mối theo dõi thực thi và tham gia đàm phán các cam kết về hải quan và tạo thuận lợi thương mại trong 17 FTA song phương và đa phương. Các cam kết này không chỉ liên quan đến cắt giảm thủ tục, đơn giản hóa quy trình mà còn gắn với hiện đại hóa quản lý, ứng dụng công nghệ thông tin, minh bạch hóa chính sách và nâng cao năng lực quản lý rủi ro.
Tiếp cận chuẩn mực quốc tế, thúc đẩy hiện đại hóa
Hải quan Việt Nam đã gia nhập nhiều công cụ pháp lý quốc tế quan trọng như Công ước Kyoto, Công ước HS, Hiệp định Hải quan ASEAN, Cơ chế một cửa ASEAN, Hiệp định Tạo thuận lợi thương mại WTO... Việc tham gia các công cụ này thể hiện cam kết hội nhập sâu rộng và thúc đẩy cải cách, hiện đại hóa hải quan trong nước. Các chuẩn mực quốc tế hỗ trợ Hải quan Việt Nam chuyển từ quản lý thủ công sang quản lý điện tử, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, quản lý rủi ro, mở rộng cơ chế một cửa và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhà nước.
Hợp tác song phương và hỗ trợ kỹ thuật
Hải quan Việt Nam đã ký kết các hiệp định, thỏa thuận hợp tác với khoảng 48 nước đối tác, bao gồm Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Anh, Australia, Nga, Ấn Độ, Italia, Hà Lan... Các cơ chế này tăng cường trao đổi thông tin nghiệp vụ, phối hợp điều tra, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép. Đồng thời, Hải quan Việt Nam đã huy động hiệu quả nguồn lực từ các tổ chức quốc tế và đối tác phát triển cho cải cách, hiện đại hóa. Các chương trình tiêu biểu như Chương trình Kiểm soát Container (CCP), Chương trình GRIDS, hợp tác với INCB, Chương trình EXBS, Dự án Megaport, Dự án của IAEA về hệ thống phát hiện phóng xạ. Các chương trình này hỗ trợ tiếp cận trang thiết bị hiện đại, nâng cao năng lực kiểm soát, phân tích rủi ro và phát hiện hàng cấm, ma túy, vật liệu nguy hiểm.
Ý nghĩa và định hướng tương lai
Thông qua hợp tác quốc tế, Hải quan Việt Nam nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo vệ an ninh kinh tế, an ninh quốc gia và tạo môi trường thương mại minh bạch, thuận lợi cho doanh nghiệp. Trong giai đoạn mới, ngành hải quan tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tăng cường ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn. Với nền tảng hợp tác quốc tế ngày càng mở rộng, Hải quan Việt Nam khẳng định vị thế là thành viên tích cực, trách nhiệm trong cộng đồng hải quan quốc tế, tạo động lực cho xây dựng hải quan hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả.
