Lãnh đạo Hội Nhà báo Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) cùng nhấn mạnh tự chủ chiến lược là điều kiện sống còn của báo chí trong bối cảnh công nghệ thay đổi và hành vi công chúng chuyển dịch mạnh mẽ.
Báo chí phải kéo độc giả về nhà mình
Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng biên tập Báo Nhân Dân, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, cho rằng nhiều cơ quan báo chí đã sai lầm khi chạy theo các nền tảng xuyên biên giới như Facebook Watch, Instant Articles. Ông chỉ ra rằng các nền tảng này thay đổi thuật toán, chính sách hoặc ngừng sản phẩm bất cứ lúc nào, khiến báo chí mất kiểm soát nội dung, độc giả và doanh thu.
“Chúng ta có traffic nhưng không có độc giả. Có thể hàng triệu traffic nhưng không biết người đọc là ai, trong khi nền tảng thu thập hết dữ liệu”, ông Minh nói. Theo ông, hướng đi đúng là kéo độc giả về nền tảng riêng, xây dựng dữ liệu chủ chốt và coi dữ liệu là tài sản chiến lược. Báo Nhân Dân đã số hóa kho nội dung từ năm 1951, lọc và gắn nhãn dữ liệu để huấn luyện chatbot riêng, đảm bảo câu trả lời dựa trên nguồn chính thống.
Ông Minh đề xuất xây dựng cơ chế đăng nhập một lần (Single Sign-On) cho hệ thống báo chí cách mạng, giúp độc giả dùng chung tài khoản trên nhiều báo, hình thành kho dữ liệu chung về hành vi công chúng. Ông cũng nhấn mạnh tự chủ công nghệ không chỉ là sở hữu CMS mà cần phát triển mô hình ngôn ngữ lớn dựa trên dữ liệu, văn hóa và tri thức Việt Nam. Về tài chính, báo chí không thể phụ thuộc quảng cáo truyền thống mà phải mở rộng sang truyền thông chính sách, tổ chức sự kiện và các nguồn thu mới.
Chủ tịch Hội Nhà báo lưu ý yếu tố con người và năng lực thực thi: tòa soạn lớn như “tàu sân bay” vận hành chậm, cần các nhóm nhỏ như “xuồng cao tốc” để thử nghiệm nhanh, tạo sản phẩm mới và truyền cảm hứng cho toàn hệ thống.
Tự chủ chiến lược hay là chết?
Ông Nguyễn Thanh Lâm, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Tổng giám đốc VTV, nhận định tự chủ chiến lược hình thành trong quá trình “vừa chạy vừa xếp hàng”. Ông cảnh báo sự thay đổi hành vi công chúng diễn ra âm thầm nhưng nhanh chóng, khiến nhiều phương thức truyền thông truyền thống trở nên thứ yếu.
“Nếu không có tự chủ chiến lược, chúng ta không tồn tại được. Có thể coi đây là bài toán: ‘Tự chủ chiến lược hay là chết’”, ông Lâm nói. Ông cho rằng tự chủ chiến lược phải nhìn từ nhiều phía: dữ liệu, công nghệ, phương thức phân phối nội dung và cơ chế tài chính. Đây không chỉ là câu chuyện của từng tòa soạn mà liên quan đến vai trò và khả năng tồn tại của báo chí cách mạng.
Một thách thức lớn là sự đứt gãy thế hệ: công chúng trẻ có cách tiếp nhận thông tin khác hẳn. Nếu báo chí không chuẩn bị cho nhóm công chúng tương lai, không sở hữu dữ liệu và không tạo nhiều điểm chạm, nguy cơ thất bại rất rõ.
VTV đã xây dựng nền tảng VTV Go trong 10 năm, tích hợp trên các dòng tivi thông minh bán tại Việt Nam, là bước đi quan trọng để chủ động phân phối nội dung. Ông Lâm nhấn mạnh báo chí không thể xem nền tảng nước ngoài là trụ cột, vì trong “chiến tranh thông tin”, thuật toán có thể điều hướng hoặc cô lập thông tin. Do đó, cần chiến lược vừa hợp tác vừa đấu tranh.
Ông cũng đề nghị trao quyền mạnh hơn về thể chế, định mức kinh tế kỹ thuật và cơ chế đặt hàng cho các cơ quan báo chí. VTV thành lập Trung tâm Nghiên cứu phát triển để nhìn trước xu hướng 5 năm tới. Kết luận, ông khẳng định báo chí Việt Nam không thể bê nguyên mô hình nước ngoài, mà cần có “cách làm của chúng ta” phù hợp với điều kiện, thể chế, văn hóa và nhu cầu công chúng Việt Nam.
