Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo ra bước đột phá về thể chế, giúp TP.HCM sớm trở thành một đô thị phát triển, vươn tầm khu vực và quốc tế. Từ năm 1982 đến nay, Bộ Chính trị đã ban hành 4 nghị quyết về TP.HCM, xác định vai trò, vị trí, phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp phát triển phù hợp với từng giai đoạn. Trong 10 năm gần đây, Quốc hội cũng đã ban hành 3 nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ rào cản thể chế, tạo điều kiện cho thành phố phát triển.
Luật Đô thị đặc biệt sẽ giúp TP.HCM nâng cao năng lực quản trị và huy động các nguồn lực để phát triển. Trước bối cảnh mới, không gian TP.HCM được mở rộng thành siêu đô thị, cùng với việc sắp xếp mô hình chính quyền địa phương hai cấp và sự phát triển của khoa học, công nghệ, đòi hỏi phải đổi mới tư duy phát triển và quản trị hiện đại. Trong kỷ nguyên mới, vai trò đầu tàu kinh tế đòi hỏi TP.HCM phải tăng tốc để trở thành trung tâm kinh tế, tài chính, công nghệ và logistics hàng đầu Đông Nam Á vào năm 2030, phấn đấu lọt vào top 100 thành phố đáng sống nhất thế giới. Điều này rất cần Luật Đô thị đặc biệt, xuất phát từ yêu cầu thực tiễn khi các nghị quyết đặc thù hiện có vẫn chưa đủ rộng để thành phố phát triển nhanh và bền vững.
Việc Bộ Chính trị đồng ý cho TP.HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt đã thu hút sự quan tâm của Đảng bộ, chính quyền và các tầng lớp nhân dân. Đây được xem là đạo luật giúp TP.HCM có hành lang pháp lý vững chắc, công cụ và thẩm quyền đủ mạnh, cũng như cơ chế tự chủ để thành phố tự quyết, tự làm và tự chịu trách nhiệm. Với nền tảng pháp lý linh hoạt, Luật Đô thị đặc biệt sẽ nâng cao năng lực quản trị và huy động nguồn lực phát triển.
Nội dung cốt lõi của Luật Đô thị đặc biệt
Theo tư duy đổi mới, Luật Đô thị đặc biệt sẽ quy định vị trí, vai trò của TP.HCM, cùng với cơ chế, chính sách, thẩm quyền và trách nhiệm trong xây dựng, phát triển và bảo vệ thành phố. Luật sẽ trao quyền mạnh mẽ hơn, toàn diện hơn cho HĐND, UBND và Chủ tịch UBND TP.HCM. Đồng thời, việc kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình được yêu cầu rõ ràng, minh bạch hơn, gắn với tăng cường kiểm tra, giám sát của Quốc hội, Chính phủ, các bộ và ngành liên quan.
Để đáp ứng yêu cầu phát triển, các cơ chế, chính sách trong Luật Đô thị đặc biệt phải có tính vượt trội, có trọng tâm và trọng điểm. Trong quá trình thực hiện, các quy định sẽ được xem xét sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Những cơ chế, chính sách qua thí điểm sẽ được luật hóa, tạo điều kiện cho sự phát triển chung không chỉ trên địa bàn TP.HCM.
Với Luật Đô thị đặc biệt, chính quyền TP.HCM sẽ được trao quyền thực chất hơn trên các nhóm chính sách lớn, khẳng định địa vị pháp lý đặc thù trên các lĩnh vực: huy động nguồn lực phát triển; quy hoạch, xây dựng; cơ chế chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; và thẩm quyền về tổ chức bộ máy, nhân sự.
Huy động nguồn lực tài chính và đất đai
Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo thế và lực cho thành phố. TP.HCM sẽ chủ động huy động nguồn lực tài chính đầu tư phát triển, bao gồm quy định về tỷ lệ điều tiết ổn định và việc được giữ lại phần vượt thu để bổ sung nguồn lực cho các nhiệm vụ trọng tâm, đột phá chiến lược, đầu tư hạ tầng trọng điểm và nâng cao phúc lợi cho người dân. Thành phố sẽ chủ động xây dựng cơ cấu thu chi ngân sách, phê duyệt các dự án đầu tư, khắc phục tình trạng xin - cho.
Thành phố cũng sẽ chủ động xây dựng cơ chế khai thác nguồn lực đất đai trên cơ sở quản lý, sử dụng hiệu quả nhằm tạo nguồn lực đầu tư phát triển. TP.HCM đề nghị được quyền huy động vốn triển khai các dự án trọng điểm thông qua phát hành trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình, vay các tổ chức tín dụng trong và ngoài nước. Thành phố có thể quyết định các biện pháp, chính sách đặc biệt khác với quy định pháp luật để tháo gỡ vướng mắc cho các dự án chậm triển khai, cũng như quyết định các biện pháp bồi thường, tái định cư, giao đất, cho thuê đất nhằm khơi thông nguồn lực trong dân.
Thu hút đầu tư và phát triển kinh tế
Thành phố sẽ có chính sách thu hút đầu tư, ưu đãi, hỗ trợ đầu tư và phát triển doanh nghiệp theo hướng công nghệ cao, kinh tế số, kinh tế dữ liệu, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn. TP.HCM sẽ chủ động phát triển khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và các loại hình kinh tế mới. Với thế mạnh của mình, thành phố sẽ đẩy mạnh liên kết phát triển vùng, đầu tư và quản lý hiệu quả các dự án liên kết vùng.
Quy hoạch và phát triển hạ tầng
Về quy hoạch phát triển, TP.HCM sẽ chủ động xây dựng quy hoạch tổng thể với tầm nhìn dài hạn, gắn với mục tiêu thích ứng biến đổi khí hậu. Quy hoạch không gian phát triển thành phố theo tư duy đa cực, tích hợp, kết nối, vận hành theo mô hình quản trị đa trung tâm. Thành phố sẽ thực hiện đồng bộ các quy hoạch không gian ngầm, không gian xanh, không gian sông nước, không gian biển, không gian tầm thấp, không gian tầm cao, không gian văn hóa và các mô hình phát triển đô thị gắn kết với giao thông công cộng (TOD). Quản lý theo quy hoạch và tiêu chuẩn chất lượng là trách nhiệm của thành phố.
Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo bước đột phá về kết cấu hạ tầng, mạng lưới đường sắt đô thị, hạ tầng kết nối sân bay, cảng biển, khu công nghiệp, khu thương mại tự do, và phát triển hạ tầng năng lượng, viễn thông đồng bộ, hiện đại. TP.HCM phấn đấu đến năm 2030 hoàn thành 200 km đường sắt đô thị, đến năm 2035 đạt 355 km và trong tương lai sẽ hoàn thành 19 tuyến với 700 km đường sắt đô thị. Thành phố cũng phát triển hạ tầng logistics, kinh tế biển với bờ biển dài 90 km và quản lý vùng biển rộng 14.300 km2.
Phát triển văn hóa, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ
Thành phố sẽ phát triển đô thị theo hướng văn minh, hiện đại, không ngừng nâng cao chất lượng sống của người dân. Kết hợp đồng bộ giữa phát triển đô thị mới và cải tạo, chỉnh trang đô thị, phát triển nhà ở xã hội, tăng cường mảng xanh đô thị. Giải quyết căn cơ tình trạng ngập nước đô thị, ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu, nước biển dâng, bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn và các khu dự trữ sinh quyển.
Thành phố đầu tư phát triển toàn diện về văn hóa, con người, phát huy phẩm chất kiên cường, năng động, sáng tạo, nghĩa tình, giàu bản sắc, gắn với xây dựng "Không gian văn hóa Hồ Chí Minh", khơi dậy khát vọng phát triển và sức mạnh đại đoàn kết. Thành phố sẽ có cơ chế chính sách phát triển hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao ngang tầm đô thị đặc biệt. Phát triển công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, hình thành thị trường sản phẩm, dịch vụ văn hóa, thể thao và du lịch có sức cạnh tranh cao.
Luật Đô thị đặc biệt sẽ tạo điều kiện để TP.HCM sớm trở thành trung tâm lớn về giáo dục, đào tạo, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tiệm cận trình độ quốc tế, phát triển mô hình trường học thông minh, trường học hạnh phúc, xây dựng xã hội học tập. Phát triển hệ thống y tế hiện đại, đa tầng, chuyên sâu, sớm trở thành trung tâm chăm sóc sức khỏe hiện đại khu vực ASEAN, cùng với bảo đảm an sinh xã hội toàn diện, bao trùm, bền vững, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân.
Thành phố sẽ chủ động đầu tư phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro và miễn trừ trách nhiệm đối với rủi ro trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trên địa bàn.
An ninh, trật tự và tổ chức bộ máy
Thành phố còn chủ động bảo đảm giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội trong mọi tình huống. Triển khai các giải pháp phòng ngừa xã hội, phát huy sức mạnh tổng hợp của hệ thống chính trị và toàn dân trong đấu tranh, kéo giảm các loại tội phạm hình sự, kinh tế, môi trường, ma túy, tội phạm có tổ chức, xuyên quốc gia, sử dụng công nghệ cao, bảo đảm an ninh, an toàn cho người dân và khách du lịch.
Với Luật Đô thị đặc biệt, TP.HCM sẽ được mở rộng thẩm quyền về tổ chức, bộ máy, vị trí việc làm, thu nhập và thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao. Thành phố được chủ động sắp xếp tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc UBND thành phố, phường, xã, đặc khu; quyết định tổng biên chế công chức hành chính theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả và quyết định chính sách thu hút nhân tài. Thành phố sẽ có thẩm quyền xem xét cơ chế, chính sách đặc thù cho các phường, xã, đặc khu có quy mô dân số đông, diện tích lớn, có tính chất, đặc điểm cần được quan tâm, hỗ trợ.
Luật Đô thị đặc biệt với tinh thần đổi mới tư duy quản lý, tăng cường phân cấp, phân quyền tối đa theo phương châm "Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm" sẽ khai mở những động lực mới để thực hiện mục tiêu tăng trưởng, bứt phá, tạo điều kiện cho TP.HCM thực hiện tốt sứ mệnh đầu tàu kinh tế trong bối cảnh mới. TP.HCM sẽ phát huy tinh thần "vì cả nước, cùng cả nước", thực hiện tốt vai trò kiến tạo, thiết kế chính sách, đáp ứng yêu cầu phát triển ngang tầm châu lục và quốc tế trong kỷ nguyên mới.
