Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011) xác định 8 đặc trưng cơ bản của xã hội xã hội chủ nghĩa mà Việt Nam xây dựng. Đây là những mục tiêu chiến lược, định hướng cho toàn bộ quá trình phát triển đất nước.
1. Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh
Đặc trưng đầu tiên và bao trùm là xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Mục tiêu này phản ánh khát vọng của toàn dân tộc về một đất nước phồn vinh, hạnh phúc, nơi mọi người dân đều được hưởng thành quả của sự phát triển.
2. Do nhân dân làm chủ
Xã hội xã hội chủ nghĩa là xã hội do nhân dân làm chủ. Nhân dân là chủ thể tối cao của quyền lực, tham gia quản lý nhà nước và xã hội thông qua các hình thức dân chủ trực tiếp và đại diện.
3. Nền kinh tế phát triển cao
Nền kinh tế phát triển cao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại và quan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp. Điều này đòi hỏi không ngừng đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, đồng thời hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
4. Nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc
Văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội. Nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc vừa tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại, vừa giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc.
5. Con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc
Con người là trung tâm của sự phát triển. Xã hội xã hội chủ nghĩa bảo đảm cho mọi người dân có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có điều kiện phát triển toàn diện cả về thể chất, trí tuệ và tinh thần.
6. Các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng
Các dân tộc trong cộng đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn trọng lẫn nhau, cùng nhau phát triển. Đây là nguyên tắc cơ bản để xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc vững mạnh.
7. Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa
Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản lãnh đạo. Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật, bảo đảm quyền và nghĩa vụ của công dân.
8. Quan hệ hữu nghị và hợp tác quốc tế
Việt Nam có quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân các nước trên thế giới, chủ động hội nhập quốc tế, góp phần vào hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội trên toàn cầu.
Tám đặc trưng trên thể hiện tầm nhìn chiến lược và mục tiêu phát triển bền vững của đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta.
