Hàng loạt dự án hàng không tại Nam Trung bộ đang tăng tốc xây dựng, từ Phù Cát, Phan Thiết đến Thành Sơn, Liên Khương. Không chỉ rút ngắn khoảng cách địa lý, những 'cửa ngõ bầu trời' còn được kỳ vọng tạo ra các trục tăng trưởng mới cho du lịch, logistics và liên kết vùng.
Tăng cường kết nối liên vùng
Giữa tháng 5, trên công trường xây dựng đường cất hạ cánh số 2 tại Cảng hàng không Phù Cát (Gia Lai), tiếng động cơ máy móc vang liên tục từ sáng sớm đến cuối ngày. Xe tải chở vật liệu nối nhau ra vào công trường, các mũi thi công trải dài trên nhiều khu vực. Nhịp độ thi công khẩn trương ấy không chỉ nhằm đẩy nhanh tiến độ công trình mà còn mang theo kỳ vọng hình thành một động lực tăng trưởng mới cho địa phương.
Nhiều năm qua, sân bay Phù Cát giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới giao thông khu vực, vừa đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân vừa phục vụ nhiệm vụ an ninh - quốc phòng. Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng nhanh chóng của vận tải hàng không, hạ tầng hiện hữu dần bộc lộ hạn chế. Trong bối cảnh đó, dự án xây dựng đường cất hạ cánh số 2 được xem là bước đi mang tính chiến lược.
Khởi công từ tháng 8.2025, dự án có đường băng dài 3.048 m, rộng 45 m, được bố trí song song và cách đường cất hạ cánh hiện hữu khoảng 215 m về phía tây. Hệ thống đèn tiệm cận tiêu chuẩn quốc tế, thiết bị quan trắc khí tượng tự động cùng nhiều hạng mục kỹ thuật đồng bộ cũng được đầu tư. Với tổng vốn hơn 3.245 tỉ đồng, công trình được kỳ vọng nâng cao năng lực khai thác, tiếp nhận các dòng máy bay phổ biến như A320, A321 và sẵn sàng cho máy bay thân rộng trong tương lai.
Ông Nguyễn Tự Công Hoàng, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai, cho biết theo kế hoạch, công trình sẽ hoàn thành vào tháng 9.2026. Tuy nhiên, tỉnh đang chỉ đạo đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành và đưa vào khai thác trước ngày 30.6.2026. 'Dự án trọng điểm này có ý nghĩa rất lớn trong việc tăng cường kết nối liên vùng, thúc đẩy giao thương. Việc rút ngắn tiến độ khoảng 3 tháng nhằm sớm đưa đường băng mới vào khai thác, nhanh chóng tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương', ông Hoàng nói.
Từ 'khát vọng sân bay' đến chuỗi động lực mới
Không riêng sân bay Phù Cát, nhiều địa phương tại Nam Trung bộ đang xem hạ tầng hàng không là chìa khóa để mở rộng không gian phát triển. Cuối tháng 4 vừa qua, tại Lâm Đồng, dự án Cảng hàng không Phan Thiết - hạng mục dân dụng chính thức được khởi công với tổng vốn đầu tư hơn 3.900 tỉ đồng. Dự án do Công ty TNHH Cảng hàng không Mặt Trời Phan Thiết, thành viên Tập đoàn Sun Group, làm chủ đầu tư. Dự án được thiết kế với công suất khoảng 2 triệu lượt hành khách mỗi năm.
Một điểm đáng chú ý của dự án là mô hình lưỡng dụng. Trong khi hạ tầng quân dụng gồm đường băng, đường lăn và đài kiểm soát không lưu đã được Bộ Quốc phòng đầu tư hoàn thiện, các hạng mục dân dụng tiếp tục được triển khai trên nền tảng dùng chung. Cách làm này giúp rút ngắn thời gian triển khai dự án và tăng hiệu quả khai thác.
Khi dự án được đưa vào khai thác, thời gian di chuyển từ Hà Nội, TP.HCM, Đà Nẵng hay Phú Quốc đến khu vực Mũi Né - Phan Thiết được rút ngắn, lượng khách du lịch được dự báo sẽ tăng đáng kể. Hệ sinh thái nghỉ dưỡng, khách sạn, thương mại - dịch vụ ven biển có thêm cơ hội tăng tốc. Ở góc độ khác, sân bay còn mở ra 'cánh cửa' mới cho ngành logistics. Nông sản công nghệ cao, thủy sản và nhiều sản phẩm địa phương có thể tiếp cận thị trường nhanh hơn, giảm chi phí vận chuyển và tăng sức cạnh tranh cho chuỗi cung ứng của cả khu vực.
Mạng lưới sân bay tái định hình không gian vùng
Tại Khánh Hòa, việc chuyển đổi sân bay Thành Sơn thành cảng hàng không lưỡng dụng đang mở thêm hướng phát triển mới. Theo quy hoạch được Bộ Xây dựng phê duyệt đầu tháng 5.2026, đến năm 2030, sân bay Thành Sơn đạt cấp 4C với công suất khoảng 1,5 triệu lượt khách mỗi năm; đến năm 2050 tăng lên khoảng 3 triệu lượt khách.
Lợi thế của sân bay Thành Sơn không chỉ nằm ở đường băng dài hơn 3.000 m mà còn ở vị trí kết nối. Trong tương lai, Khánh Hòa có 2 sân bay gồm Cam Ranh và Thành Sơn. Trong bán kính khoảng 100 - 150 km quanh khu vực Phan Rang sẽ hình thành mạng lưới 4 sân bay gồm Thành Sơn, Cam Ranh, Liên Khương và Phan Thiết - mật độ hạ tầng hàng không thuộc nhóm hiếm thấy tại Việt Nam. Theo các chuyên gia, khi hệ thống sân bay kết nối đồng bộ với cao tốc, quốc lộ và các tuyến đường ven biển, một hành lang kinh tế mới có thể hình thành, tạo lợi thế cho du lịch, thương mại và vận chuyển hàng hóa.
Trong bức tranh ấy, Liên Khương được xem là mắt xích quan trọng của khu vực Tây nguyên. Hiện sân bay này đang tạm dừng khai thác gần 6 tháng (từ ngày 4.3 đến ngày 25.8) để sửa chữa đường cất hạ cánh và đường lăn với tổng vốn đầu tư hơn 1.032 tỉ đồng. Ông Hồ Văn Mười, Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, nhấn mạnh nâng cấp sân bay Liên Khương là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh địa phương đặt mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Theo ông, công trình đại tu sân bay không chỉ là dự án hạ tầng mà còn là đòn bẩy chiến lược để mở rộng không gian tăng trưởng, nâng cao vị thế cửa ngõ hàng không của Lâm Đồng nói riêng và khu vực Tây nguyên nói chung.
