Trong đợt mưa lũ vừa qua, phường Phan Đình Phùng ghi nhận hai người thiệt mạng, 30 trong tổng số 40.000 ngôi nhà bị ngập, cùng hàng chục nghìn phương tiện và tài sản hư hỏng, tổng thiệt hại lên tới hơn 4.400 tỷ đồng. Tỉnh Thái Nguyên đang tích cực triển khai các phương án phòng, chống ngập úng, lũ lụt nhằm giảm nhẹ thiệt hại cho đô thị trung tâm trong mùa mưa bão năm nay.
Thực trạng ngập úng tại đô thị trung tâm
Mỗi khi mùa mưa đến, ngập úng và lũ lụt trở thành nỗi ám ảnh đối với người dân Thái Nguyên. Khi mưa lớn xảy ra, nước không kịp thoát khiến nhiều tuyến phố chìm trong biển nước, gây khó khăn cho việc đi lại, sản xuất, kinh doanh và sinh hoạt hàng ngày. Ô nhiễm môi trường cũng gia tăng đáng kể. Đặc biệt, khi nước sông Cầu dâng cao và tràn vào đô thị trung tâm, lũ lụt xảy ra trên diện rộng, gây thiệt hại vật chất vô cùng lớn.
Nguyên nhân chính gây ngập úng
Nguyên nhân chủ yếu là do quá trình đô thị hóa nhanh chóng, dẫn đến diện tích bê tông hóa tăng mạnh, làm giảm khả năng thấm nước tự nhiên. Quy hoạch thoát nước từ nhiều năm trước ở một số khu vực thiếu tính liên kết tổng thể. Nhiều tuyến cống thoát nước đã xuống cấp, nhỏ hẹp và không đồng bộ, không đáp ứng được yêu cầu thoát lượng nước lớn trong thời gian ngắn. Bên cạnh đó, hệ thống đê bảo vệ trung tâm tỉnh Thái Nguyên còn nhỏ, thấp và chưa khép kín, khiến nước sông Cầu dễ dàng tràn vào gây lũ lớn, ngập sâu trên diện rộng.
Các giải pháp khắc phục đã và đang triển khai
Từ cuối năm 2025, Thái Nguyên đã triển khai xây dựng công trình khẩn cấp nhằm khắc phục tình trạng ngập úng tại khu vực phường Phan Đình Phùng. Cụ thể, tỉnh đã bổ sung và cải tạo các cửa thu nước, khơi thông hệ thống cống thoát, xây mới và liên kết các tuyến cống tại những khu vực thường xuyên bị ngập úng do mưa lớn. Đồng thời, tiến hành mở rộng, thu dọn và nạo vét các suối thoát nước đô thị để tăng lưu lượng dòng chảy ra sông Cầu. Đến nay, các công việc này cơ bản đã hoàn thành và mang lại hiệu quả rõ rệt. Người dân nhận thấy rằng những trận mưa lớn gần đây, tình trạng ngập úng đã giảm hẳn: nước dâng chậm hơn, ngập nông hơn và thoát nhanh hơn so với trước, giao thông không còn bị gián đoạn nghiêm trọng.
Dự án trọng điểm cấp bách
Hiện nay, tỉnh đang triển khai hai dự án trọng điểm mang tính cấp bách khác. Thứ nhất là dự án xây dựng cầu Gia Bẩy mới với tổng mức đầu tư hơn 600 tỷ đồng, nhằm bảo đảm giao thông và cải thiện khả năng thoát lũ của sông Cầu đoạn qua đô thị trung tâm. Dự kiến cầu sẽ hoàn thành vào cuối năm 2026. Thứ hai là dự án xây dựng tuyến đê Hữu Cầu, bao gồm ba dự án thành phần: xây dựng tuyến đê dài hơn 16,5 km dọc sông Cầu để bảo vệ đô thị trung tâm, dự án giải phóng mặt bằng và dự án tái định cư. Tổng vốn đầu tư cho dự án này là hơn 8.500 tỷ đồng. Tuyến đê Hữu Cầu dự kiến hoàn thành vào năm 2027, góp phần khắc phục tình trạng ngập úng, lũ lụt và giảm nhẹ thiên tai cho đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên.
Nguy cơ lũ lụt và phương án hộ đê
Mặc dù đã có nhiều nỗ lực, nguy cơ lũ lụt đối với đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên trong mùa mưa lũ năm nay vẫn còn hiện hữu. Tuyến đê Chỉnh Trang dài hơn 2 km thuộc địa phận phường Phan Đình Phùng là đê cấp 4. Mặc dù cao trình đê cao hơn cao trình mực nước lũ thiết kế, nhưng trong trận lũ tháng 10/2025 (do bão số 11), tại Trạm thủy văn Gia Bẩy, đỉnh lũ đạt mức 29,90 m, cao hơn báo động 3 là 2,9 m, vượt lũ lịch sử năm 2024 là 1,09 m và vượt mức nước thiết kế 1,3 m, gây ra lũ kinh hoàng trên diện rộng. Cơ quan chức năng nhận định, tuyến đê Chỉnh Trang chỉ đủ khả năng chống lũ với mực nước thiết kế. Khi mực nước lũ vượt tần suất thiết kế như năm 2025, tuyến đê không thể đáp ứng yêu cầu chống lũ.
Phương án hộ đê cụ thể
Do đó, Thái Nguyên đã chuẩn bị phương án hộ đê trong khả năng chống lũ với mực nước thiết kế, với những tình huống cụ thể. Khi mưa lũ xảy ra, mực nước sông Cầu lên trên báo động cấp 3 (+27,0 m) đến cao trình +28,5 m, nước chảy siết, áp lực nước lớn tác động vào tường chắn sóng và con trạch đất, có nguy cơ nước tràn qua đỉnh đê, đe dọa an toàn của đê, uy hiếp tính mạng và tài sản của người dân khu vực phường Phan Đình Phùng và các vùng lân cận, tỉnh sẽ lập tức triển khai phương án hộ đê. Cụ thể, huy động đủ lực lượng kết hợp cơ giới và thủ công, sử dụng máy xúc và ô tô vận chuyển đất từ kho vật tư dự trữ đến các vị trí xử lý. Nhân công sẽ đổ đất vào bao tải, vận chuyển và đắp thành con trạch. Các bao tải đất được xếp so le nhau, miệng bao quay về phía đồng, chiều cao con trạch cao hơn mực nước lũ từ 0,5 đến 1 m. Đáy và mặt ngoài phía sông của con trạch được phủ bạt dứa hai lớp chống thấm để bảo đảm an toàn cho đê.
Chuẩn bị sẵn sàng
Hiện nay, các loại vật tư như gần 20.000 bao tải, 3.200 m³ đất, 5.000 cọc tre, 2.000 m² bạt dứa, cùng lực lượng phòng thủ dân sự, ô tô và máy xúc đã được chuẩn bị đầy đủ, sẵn sàng huy động cho công tác hộ đê. Các phương án “bốn tại chỗ” đã được chuẩn bị chu đáo, dựa trên kinh nghiệm từ các đợt mưa lũ trước đây, nhằm sẵn sàng hộ đê hiệu quả trong phạm vi mực nước thiết kế, bảo vệ tài sản và tính mạng của người dân đô thị trung tâm tỉnh Thái Nguyên.
