Khánh Hòa: Hành trình nâng cấp thành phố trực thuộc Trung ương và những thách thức cần vượt qua
Đây không chỉ là câu chuyện nâng cấp đơn vị hành chính, mà là một hành trình tái cấu trúc toàn diện về kinh tế, đô thị và chất lượng sống. Mỗi tiêu chí đạt được đều là một bước tiến gần hơn đến vị thế trung tâm vùng và quốc gia, với nền tảng đã hình thành rõ nét.
Nền tảng phát triển đã định hình
Theo dữ liệu từ Sở Nội vụ, qua rà soát, Khánh Hòa đã đạt 4/7 tiêu chuẩn quan trọng theo quy định. Những con số này không chỉ mang ý nghĩa thống kê mà còn phản ánh một nền tảng phát triển đang dần định hình: quy mô dân số hơn 2,29 triệu người, diện tích tự nhiên hơn 8.700km², và tỷ lệ đô thị hóa đạt 55,9%, vượt ngưỡng yêu cầu mà chưa cần đến các cơ chế đặc thù.
Đặc biệt, định hướng chiến lược từ Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, với tầm nhìn đến năm 2045, đã đặt địa phương vào một quỹ đạo phát triển mới. Mục tiêu là trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch biển quốc tế, cực tăng trưởng của khu vực duyên hải Trung Bộ và Tây Nguyên, đồng thời là đầu mối về kinh tế biển, công nghệ cao và đổi mới sáng tạo. Tầm nhìn này vừa là đòn bẩy, vừa là áp lực tích cực buộc địa phương phải tăng tốc.
Những nút thắt cấu trúc cần tháo gỡ
Tuy nhiên, nhìn sâu vào các tiêu chí chưa đạt, có thể thấy những nút thắt mang tính cấu trúc. Tỷ lệ phường mới đạt 24,6% (16 phường/65 đơn vị hành chính cấp xã), thấp hơn yêu cầu 30%, cho thấy hệ thống đô thị hóa chưa đủ độ chín về tổ chức không gian và quản trị đô thị. Việc cần nâng cấp ít nhất 4 xã lên phường (qua rà soát 27 xã có định hướng nâng cấp) không chỉ là bài toán hành chính, mà là câu chuyện về chuyển đổi mô hình phát triển từ nông thôn sang đô thị, nơi hạ tầng, việc làm và chất lượng dịch vụ phải đi trước một bước.
Một trong những cửa ải khó khăn nhất chính là tiêu chuẩn đô thị loại I. Hiện Khánh Hòa mới đạt 8/15 tiêu chí thành phần, trong khi yêu cầu tối thiểu là 12/15. Khoảng cách này phản ánh sự thiếu đồng bộ trong phát triển hạ tầng kỹ thuật, kiến trúc cảnh quan và đặc biệt là các yếu tố môi trường đô thị.
Cùng với đó, nhóm tiêu chí về cơ cấu và trình độ phát triển kinh tế-xã hội mới đạt 2/5 tiêu chí. Đây là điểm nghẽn mang tính chất lượng tăng trưởng. Để trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, không chỉ cần mở rộng quy mô mà quan trọng hơn là nâng cao nội lực: thu nhập bình quân đầu người, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp, và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng dịch vụ-công nghiệp hiện đại.
Tập trung nguồn lực và chiến lược đầu tư
Trong bối cảnh đó, tỉnh Khánh Hòa đã lựa chọn 5 xã để ưu tiên nâng cấp lên phường, bao gồm: Diên Khánh, Diên Lạc, Tân Định, Vạn Ninh và Cam Lâm. Đây là những địa bàn có độ chín nhất định về dân số, quy hoạch và tiềm năng phát triển đô thị.
Đơn cử như Vạn Ninh, địa phương nằm trong quy hoạch Khu kinh tế Vân Phong đã đạt 5/9 tiêu chuẩn. Những chỉ số như tỷ lệ thu, chi ngân sách hay tỷ lệ hộ nghèo ở mức thấp cho thấy nền tảng tài chính-xã hội tương đối vững. Tuy nhiên, theo Ủy ban nhân dân xã Vạn Ninh, các tiêu chí còn lại như tỷ trọng công nghiệp-dịch vụ hay thu nhập bình quân đầu người lại chính là bài toán dài hạn, đòi hỏi sự can thiệp mạnh mẽ từ chính sách và đầu tư.
Đáng chú ý, cách tiếp cận của Khánh Hòa không dừng ở việc đếm tiêu chí, mà chuyển sang giải bài toán hệ thống. Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Thanh Hà cho biết, tỉnh đã giao nhiệm vụ cho các sở, ngành liên quan rà soát, xác định số lượng phường đạt tiêu chuẩn đô thị loại II, đồng thời tổ chức kiểm tra thực tế và hướng dẫn cụ thể về quy mô dân số đô thị hành chính.
Mục tiêu và tầm nhìn phát triển bền vững
Mục tiêu hoàn thành các tiêu chuẩn vào năm 2027 và trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2028 là một lộ trình tham vọng nhưng có cơ sở. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc về đích đúng hẹn, mà ở chỗ Khánh Hòa sẽ trở thành gì sau khi đạt danh xưng đó.
Ông Nguyễn Thanh Hà chia sẻ: Một đô thị trực thuộc Trung ương không chỉ được đo bằng số phường hay tỷ lệ đô thị hóa, mà còn bằng khả năng dẫn dắt phát triển vùng, sức cạnh tranh kinh tế và chất lượng sống của người dân. Nếu không giải quyết triệt để các vấn đề về hạ tầng, môi trường, việc làm và an sinh, việc nâng cấp hành chính sẽ khó tạo ra chuyển biến thực chất.
Hành trình của Khánh Hòa được ví như là phép thử cho tư duy phát triển: từ mở rộng sang nâng cao, từ đạt chuẩn sang phát triển bền vững. Với định hướng rõ ràng, lộ trình cụ thể và quyết tâm chính trị cao, địa phương đang từng bước hiện thực hóa khát vọng trở thành một trung tâm kinh tế biển, du lịch và đổi mới sáng tạo, không chỉ của khu vực, mà của cả nước. Con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức, nhưng chính những thách thức ấy sẽ là thước đo cho năng lực điều hành và tầm nhìn phát triển của Khánh Hòa trong giai đoạn mới.
