Sở Quy hoạch-Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, dù Quốc hội đã ban hành các nghị quyết thí điểm mang tính đột phá như Nghị quyết số 98/2023/QH15 và Nghị quyết số 260/2025/QH15, nhưng thực tiễn thi hành vẫn vấp phải rào cản hệ thống khi đối chiếu với các bộ luật chuyên ngành. Nhiều dự án đầu tư nghìn tỷ, đặc biệt là chỉnh trang đô thị, tái thiết khu trung tâm hay hạ tầng giao thông, gặp vướng mắc về thủ tục giao đất, định giá đất, sự chồng chéo giữa quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch xây dựng, dẫn đến quy hoạch “treo” kéo dài và xung đột thẩm quyền.
Cơ chế hợp nhất quy hoạch
Theo ông Trương Trung Kiên, Giám đốc Sở Quy hoạch-Kiến trúc, đối với đô thị đặc biệt, chỉ lập duy nhất một quy hoạch tổng thể thành phố. Bản quy hoạch này được xây dựng theo phương pháp luận mới, tích hợp, lồng ghép hữu cơ toàn bộ nội dung quy hoạch tỉnh và quy hoạch chung thành phố, đồng thời cụ thể hóa các định hướng chiến lược từ quy hoạch quốc gia và vùng Đông Nam Bộ. Điểm nghẽn lâu nay đối với công tác tổ chức quy hoạch của thành phố đầu tàu, nay đã trở thành siêu đô thị sau sáp nhập với 14 triệu dân, được kỳ vọng sẽ được tháo gỡ.
Nhằm đẩy mạnh lộ trình phân cấp, phân quyền, Sở Quy hoạch-Kiến trúc đề xuất Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh được giao trực tiếp phê duyệt và điều chỉnh quy hoạch tổng thể sau khi được Hội đồng nhân dân thông qua. Ông Kiên chia sẻ: “Cơ chế hợp nhất quy hoạch không những rút gọn trình tự tổ chức, lập, thẩm định quy hoạch, tăng tính chủ động, linh hoạt của chính quyền địa phương mà còn tạo ra một bản đồ định hướng duy nhất, minh bạch, rõ ràng. Đây cũng là cách gia tăng niềm tin cho cộng đồng nhà đầu tư chiến lược trong nước và nước ngoài.”
Giải pháp cho bài toán nhà ở
Thành phố Hồ Chí Minh đang chịu áp lực dân số lớn, nhu cầu nhà ở tăng cao nhưng quỹ đất hạn chế. Nhiều quy định pháp luật áp dụng tư duy quản lý “đồng phục” giữa siêu đô thị và các địa phương nhỏ, dẫn đến độ trễ phê duyệt quy hoạch, thủ tục đầu tư kéo dài, thiếu nguồn cung nhà ở và chi phí phát triển đô thị cao. Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường, Luật Đô thị đặc biệt cần cho phép chuyển mục đích sử dụng đất để làm nhà ở thương mại chỉ dựa trên quy hoạch đô thị đã phê duyệt và năng lực nhà đầu tư, thay vì ràng buộc điều kiện phải có đất ở. Sở cũng đề xuất cho phép nhà đầu tư thực hiện dự án nhà ở thương mại mà không bắt buộc phải có sẵn đất ở trong quỹ đất dự án. Thực tế, quy định hiện hành khiến nhiều khu đất đã quy hoạch phát triển đô thị vẫn không thể triển khai vì không có “1m² đất ở”.
Chú trọng mô hình quản trị đô thị
Tại Hội thảo khoa học “Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho Thành phố Hồ Chí Minh” do Hội đồng nhân dân thành phố tổ chức, ông Mai Hữu Quyết, Bí thư Đảng ủy phường Thủ Đức, phân tích: Để phường, xã phát triển đột phá, cần cơ chế tạo chủ động và mô hình mới được luật hóa. Quy mô, diện tích, dân số và phát triển kinh tế-xã hội giữa các phường, xã khác biệt lớn: đơn vị nhỏ nhất chỉ 0,98 km², lớn nhất tới 192 km² (gấp gần 200 lần); dân số có xã chỉ hơn 15.000 người, có phường hơn 230.000 người. Ông Quyết đề nghị Trung ương chỉ quy định mức bình quân số công chức cho thành phố cao hơn các địa phương khác, và thành phố được quyền chủ động quy định số lượng biên chế từng phường, xã.
Các ý kiến đóng góp cho rằng, phân quyền phải “triệt để” để thành phố làm đúng vai trò đầu tàu, đẩy mạnh mô hình quản trị đô thị. Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, nhấn mạnh: Việc ban hành Luật Đô thị đặc biệt sẽ là đột phá của đột phá về thể chế, có ý nghĩa quyết định đối với năng lực cạnh tranh, vai trò, vị thế của thành phố trong khu vực và quốc tế. Luật sẽ tạo khung pháp lý thống nhất, đồng bộ, vượt trội, giúp thành phố xác định mô hình quản trị siêu đô thị với hơn 14 triệu dân, diện tích hơn 6.700 km², vai trò dẫn dắt phát triển kinh tế-xã hội. Các cơ chế phân bổ ngân sách, thu hút nhân lực, quản trị đô thị thông minh sẽ khơi thông, huy động và phát huy hiệu quả các nguồn lực xã hội.
