Ngày 7/6 đánh dấu tròn 100 ngày kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran vào ngày 28/2/2026. Cuộc xung đột, mà Tổng thống Donald Trump từng tuyên bố sẽ kết thúc nhanh chóng, đã để lại những hậu quả nặng nề với những con số thương vong và thiệt hại kinh tế đáng báo động.
Gần 7.000 người thiệt mạng
Theo thống kê của Al Jazeera, ít nhất 7.129 người đã thiệt mạng kể từ khi chiến tranh bùng phát. Trong đó, Lebanon ghi nhận 3.593 người chết, Iran 3.468 người, các quốc gia vùng Vịnh 29 người, Israel 26 người và Mỹ 13 binh sĩ thiệt mạng trong các cuộc tấn công trả đũa của Iran. Đáng chú ý, Lebanon có số người chết cao hơn Iran, quốc gia vốn là mục tiêu chính của chiến dịch. Điều này cho thấy cuộc chiến đã vượt ra ngoài biên giới Iran, lan rộng ra nhiều nước trong khu vực, làm thay đổi cục diện an ninh Trung Đông và tác động đến kinh tế, chính trị toàn cầu.
Cú sốc giá dầu tăng gần gấp đôi
Eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% lượng dầu khí toàn cầu trước xung đột, gần như tê liệt. Dữ liệu theo dõi tàu thuyền cho thấy từ ngày 28/2 đến 31/5, chỉ có khoảng 607 tàu đi qua eo biển này, trung bình gần 7 tàu/ngày, so với mức 100 tàu/ngày trước chiến tranh. Sự sụt giảm mạnh này đã gây lo ngại về nguồn cung năng lượng toàn cầu, đẩy chi phí vận chuyển tăng cao, thiếu tàu chở dầu và gián đoạn chuỗi cung ứng.
Giá dầu Brent, trước chiến tranh ở mức 70 USD/thùng, đã vượt 100 USD/thùng chỉ một tuần sau khi xung đột nổ ra, có thời điểm tiến sát 120 USD/thùng trước khi ổn định quanh mốc 100 USD. Theo Al Jazeera, ít nhất 146 quốc gia ghi nhận giá nhiên liệu tăng kể từ cuối tháng 2. Các nền kinh tế châu Á chịu tác động nặng nề do phụ thuộc vào dầu từ vùng Vịnh. Tại Myanmar, giá xăng tăng hơn 90% trong ba tháng đầu xung đột; Nigeria tăng hơn 50%; Peru tăng khoảng 40%. Không chỉ nhiên liệu, chi phí phân bón, vận tải và hàng tiêu dùng cũng tăng theo.
Theo nghiên cứu viên Hadi Kahalzadeh thuộc Viện Quincy, cuộc chiến đã làm gia tăng áp lực lạm phát toàn cầu, kéo giảm tăng trưởng kinh tế và dấy lên nguy cơ suy thoái. Ông cho biết: "Chúng ta biết cuộc chiến Iran đã làm giảm GDP toàn cầu, gia tăng lạm phát và làm dấy lên lo ngại về tăng trưởng chậm hơn, lạm phát cao hơn và nguy cơ suy thoái kinh tế mới. Giá năng lượng, phân bón và kim loại quan trọng tăng cao đã làm tăng chi phí đầu vào công nghiệp và nông nghiệp, ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng và lạm phát. Nhưng tác động đầy đủ đến chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn chưa được biết."
Biến động thị trường tài chính
Thị trường tài chính toàn cầu trải qua nhiều đợt biến động. Chỉ số S&P 500 của Mỹ từng giảm hơn 9% vào cuối tháng 3 so với đỉnh trước đó khi nhà đầu tư lo ngại chiến tranh lan rộng. Các thị trường châu Âu và châu Á, vốn phụ thuộc nhiều vào năng lượng nhập khẩu, chịu áp lực lớn hơn. Chỉ số Nikkei của Nhật Bản giảm mạnh ngay sau khi xung đột bùng phát, sau đó phục hồi nhờ các tín hiệu đàm phán. Tuy nhiên, nhờ đà tăng của cổ phiếu công nghệ và trí tuệ nhân tạo, các chỉ số Nasdaq và S&P 500 đã phục hồi và thiết lập các mức cao mới.
Gánh nặng chính trị đối với ông Trump
Trong khi thị trường tài chính thích nghi dần, mặt trận ngoại giao chưa có bước tiến đáng kể. Ngày 8/4, Mỹ và Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn hai tuần do Pakistan làm trung gian, nhưng Israel đã tiến hành hơn 100 cuộc không kích ở Lebanon ngay sau đó, khiến hơn 250 người chết. Các vòng đàm phán tại Pakistan ngày 11-12/4 thất bại vì vấn đề hạt nhân. Tổng thống Trump cho biết hầu hết các điểm đều được nhất trí, nhưng vấn đề hạt nhân thì không. Iran bác bỏ lập trường của Mỹ, và ông Trump gọi đề xuất của Iran là "vô nghĩa", cảnh báo thỏa thuận ngừng bắn đang "trong tình trạng nguy kịch". Washington sau đó tuyên bố phong tỏa hải quân đối với hàng hóa Iran, làm gia tăng căng thẳng.
Theo ông Omar Rahman, chuyên gia của Hội đồng Trung Đông về các vấn đề toàn cầu, trở ngại lớn nhất là sự thiếu lòng tin giữa hai bên. Ông nhận định: "Một thỏa thuận chi tiết và cụ thể hơn sẽ khó có thể đạt được. Ông Trump dựa vào những người không chuyên để đàm phán các vấn đề lớn và điều đó không mang lại kết quả. Ông Trump muốn đạt được một thỏa thuận nhanh gọn chỉ với vài điểm chính được thống nhất một cách đơn giản, thay vì theo đuổi một thỏa thuận chi tiết, được thương lượng kỹ càng và đủ bền vững để duy trì theo thời gian." Ông cũng cho rằng Iran không tin tưởng Washington sẽ duy trì các cam kết trong tương lai.
Cuộc chiến cũng trở thành thách thức chính trị đối với Tổng thống Trump. Theo RealClearPolitics ngày 2/6, tỷ lệ ủng hộ ông Trump ở mức 40,3%, trong khi 57% người Mỹ không hài lòng với hiệu quả điều hành của ông. Sau 100 ngày, cuộc chiến chống Iran chưa mang lại đột phá quân sự hay ngoại giao quyết định. Những con số về thương vong, giá năng lượng và tác động kinh tế đang cho thấy cái giá ngày càng lớn của cuộc xung đột đối với Trung Đông và toàn bộ nền kinh tế thế giới.
