Điều luật 702, quy định quyền hạn giám sát thông tin tình báo quan trọng của Mỹ, đã chính thức hết hiệu lực vào rạng sáng 13/6 theo giờ miền Đông. Đây là lần đầu tiên điều luật này bị gián đoạn kể từ khi ban hành năm 2008, sau khi Quốc hội Mỹ không đạt được thỏa thuận gia hạn.
Nguy cơ 'mù thông tin'
Tổng thống Donald Trump, các nghị sĩ và quan chức tình báo đương nhiệm cùng cựu quan chức đã lên tiếng cảnh báo rằng việc để điều luật 702 hết hiệu lực sẽ khiến Mỹ rơi vào tình trạng 'mù thông tin' trước các âm mưu khủng bố, tấn công mạng và các mối đe dọa nghiêm trọng khác. Thượng nghị sĩ Cộng hòa John Cornyn cho rằng điều này có thể dẫn đến 'thảm họa đối với an ninh quốc gia', trong khi Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson cáo buộc các nghị sĩ Dân chủ đang đẩy nước Mỹ vào nguy cơ đối mặt 'thảm họa nghiêm trọng'.
Vai trò thiết yếu của điều luật 702
Điều luật 702 cho phép chính phủ Mỹ thu thập thông tin từ các công ty như Google và AT&T dựa trên liên lạc riêng tư của người nước ngoài ngoài lãnh thổ Mỹ với công dân Mỹ. Các quan chức Cơ quan An ninh Quốc gia (NSA) cho biết thông tin từ điều luật này đóng góp khoảng 60% nội dung tình báo mật trong Bản tóm tắt tình báo hàng ngày gửi Tổng thống. Việc điều luật hết hiệu lực diễn ra trong bối cảnh Mỹ đang tham chiến tại Iran, tổ chức World Cup và chuẩn bị lễ kỷ niệm 250 năm ngày lập quốc, đòi hỏi duy trì an ninh cao.
Bất đồng chính trị gây trì hoãn
Nguyên nhân chính khiến điều luật không được gia hạn là bất đồng giữa hai đảng liên quan đến việc bổ nhiệm ông Bill Pulte làm quyền Giám đốc Tình báo Quốc gia. Đảng Dân chủ phản đối việc bổ nhiệm này, cho rằng ông Pulte từng sử dụng quyền lực tại Cơ quan Tài chính Nhà ở Liên bang để trả đũa đối thủ chính trị của ông Trump. Ngày 11/6, ông Trump tuyên bố đề cử ông Jay Clayton làm ứng viên chính thức cho chức Giám đốc Tình báo Quốc gia, nhưng Hạ viện đã nghỉ họp đến ngày 23/6, khiến việc gia hạn điều luật 702 bị tạm hoãn.
Tranh cãi về mức độ nguy cấp
Các công ty công nghệ có thể từ chối cung cấp thông tin khi điều luật hết hiệu lực, tạo khoảng trống trong thu thập tình báo. Tuy nhiên, điều luật 702 thuộc Đạo luật Giám sát Tình báo Nước ngoài (FISA) vẫn được Tòa án Giám sát Tình báo Nước ngoài (FISC) phê chuẩn hàng năm, lần gần nhất vào tháng 3, nên NSA có thể tiếp tục hoạt động đến tháng 3/2027. Cựu cố vấn pháp lý của NSA, ông Glenn Gerstell, cảnh báo việc thu thập thông tin vẫn có thể bị gián đoạn nếu phát sinh kiện tụng về quyền riêng tư. Ngược lại, chuyên gia Elizabeth Goitein cho rằng các phê chuẩn của FISA vẫn có hiệu lực bất kể điều luật có được gia hạn hay không, và các công ty từ chối cung cấp thông tin sẽ bị tòa án buộc thực hiện, như trường hợp Yahoo từng thua kiện.
Quan điểm trái chiều
Một số nghị sĩ cho rằng chính quyền Mỹ đang tạo ra 'ảo ảnh cấp bách' để gia hạn điều luật mà không cần cải cách. Các tổ chức bảo vệ quyền tự do dân sự từ lâu chỉ trích điều luật 702 xâm phạm quyền riêng tư của người Mỹ khi cho phép thu thập dữ liệu mà không cần lệnh tòa, dù mục tiêu giám sát là người nước ngoài. Hiện tại, tương lai của điều luật 702 vẫn chưa rõ ràng, và những lo ngại về an ninh quốc gia tiếp tục gia tăng.
