Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa công bố thành lập quỹ bồi thường trị giá 1,776 tỷ USD, con số tượng trưng cho năm 1776 - năm Hoa Kỳ giành độc lập. Quỹ này nhằm bồi thường cho những cá nhân cho rằng họ từng bị chính quyền đối xử bất công. Đây được xem là một động thái chưa từng có trong lịch sử nước Mỹ.
Quỹ bồi thường 1,776 tỷ USD
Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 18/5, ông Trump cho biết những người có thể hưởng lợi từ quỹ này là những người “từng bị đối xử tàn tệ, đã phải trải qua phá sản, cuộc sống bị hủy hoại”. Ông nhấn mạnh: “Đây là việc hoàn trả cho những người từng bị đối xử khủng khiếp. Họ sẽ được bồi hoàn phí pháp lý và những tổn thất khác”.
Ông Trump và lãnh đạo Bộ Tư pháp Mỹ nhiều lần cáo buộc đảng Dân chủ sử dụng cơ quan thực thi pháp luật liên bang để nhắm vào các đối thủ chính trị, nhưng chưa đưa ra bằng chứng cụ thể. Tuyên bố thành lập quỹ diễn ra cùng thời điểm ông rút đơn kiện trị giá 10 tỷ USD chống lại Sở Thuế vụ Mỹ, trong đó ông cáo buộc cơ quan này không bảo vệ thông tin thuế của ông và Tập đoàn Trump.
Bộ Tư pháp cho biết ông Trump sẽ không nhận khoản chi trả nào từ quỹ, nhưng sẽ nhận được lời xin lỗi từ cơ quan chức năng. Quỹ được thành lập để dàn xếp vụ kiện của ông Trump với Sở Thuế vụ, nhằm bồi thường cho những người được xem là “nạn nhân của việc lạm dụng pháp luật và vũ khí hóa bộ máy chính quyền”.
Cơ chế hoạt động của quỹ
Theo quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche, người từng là luật sư riêng của ông Trump, số tiền gần 1,8 tỷ USD sẽ được lấy từ Quỹ Phán quyết của Bộ Tư pháp. Quỹ này do Quốc hội Mỹ lập ra để giải quyết các vụ kiện chống lại chính phủ, cho phép Bộ Tư pháp đạt thỏa thuận bồi thường mà không cần Quốc hội phê duyệt từng trường hợp.
Bản ghi nhớ do ông Blanche ký chỉ đưa ra mô tả chung về cách quỹ hoạt động, không nêu rõ tiêu chí xác định đối tượng đủ điều kiện hay cách thức giải ngân. Quỹ sẽ do một hội đồng 5 thành viên quản lý, làm việc không lương. Ông Trump có quyền sa thải bất kỳ thành viên nào trong hội đồng. Một trong 5 thành viên sẽ được chọn sau khi tham vấn Quốc hội.
Quỹ sẽ gửi báo cáo hàng quý cho Bộ trưởng Tư pháp và tiếp nhận hồ sơ “không phân biệt đảng phái”. Hồ sơ được nhận đến ngày 15/12/2028, khoảng một tháng trước khi nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump kết thúc. Sau đó, số tiền còn lại sẽ được hoàn trả cho chính phủ liên bang.
Phản ứng từ các bên
Ông Paul Figley, cựu quan chức Bộ Tư pháp, cho rằng khoản chi này có vẻ hợp pháp nhưng “không đúng với cách Quốc hội hình dung về việc sử dụng Quỹ Phán quyết”. Lãnh đạo đảng Dân chủ tại Thượng viện, ông Chuck Schumer, chỉ trích nặng nề: “Ông Trump đang bắt tay với chính mình để rót hàng tỷ USD cho đồng minh”. Tổ chức Public Citizen gọi đây là “một quỹ đen nhằm chi tiền cho những người ủng hộ và thân cận”. Một số nghị sĩ Cộng hòa cũng tỏ ra dè dặt, lo ngại áp lực chính trị trong bối cảnh kinh tế khó khăn.
Rút đơn kiện và những tranh cãi pháp lý
Hồi tháng 1, ông Trump cùng hai con trai kiện Sở Thuế vụ và Bộ Tài chính, đòi bồi thường ít nhất 10 tỷ USD vì cho rằng thông tin thuế của họ bị rò rỉ giai đoạn 2019-2020. Thẩm phán Kathleen Williams từng bày tỏ hoài nghi về tính hợp pháp của vụ kiện, cho rằng việc một tổng thống kiện cơ quan thuộc nhánh hành pháp do mình đứng đầu là “tự kiện chính mình”.
Ông Trump rút đơn kiện ngay trước hạn chót nộp bản giải trình, khiến thẩm phán không có cơ hội đưa ra phán quyết. Bà Williams chính thức khép lại vụ kiện nhưng chỉ trích cách kết thúc, vì nhóm luật sư của ông Trump không đề cập thỏa thuận dàn xếp trước tòa, dẫn đến việc không có thỏa thuận nào trên hồ sơ pháp lý chính thức.
Động thái này được xem như một chiến thuật đàm phán “phủ đầu” của ông Trump, từng được ông đề cập trong cuốn sách “Nghệ thuật đàm phán” năm 1987.
