Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm Chủ nhật tuyên bố rằng ông đã yêu cầu các đại diện ngoại giao của mình "không vội vàng đạt thỏa thuận" với Tehran nhằm chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran. Động thái này làm dịu bớt những tín hiệu trước đó về tiến triển hướng tới một thỏa thuận hòa bình.
Dự thảo thỏa thuận và ưu tiên mở lại eo biển Hormuz
Theo các nguồn tin, dự thảo thỏa thuận sẽ tạm hoãn các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran, thay vào đó ưu tiên việc mở lại eo biển Hormuz. Mỹ và Iran đã duy trì lệnh ngừng bắn kể từ ngày 8/4 trong lúc các bên trung gian thúc đẩy một giải pháp thương lượng, dù Iran áp đặt các biện pháp kiểm soát hoạt động vận tải ở vùng Vịnh còn Mỹ phong tỏa các cảng của Iran.
Cuộc xung đột bùng phát sau khi Mỹ và Israel tấn công Cộng hòa Hồi giáo Iran hôm 28/2, và Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa, UAV nhằm vào nhiều quốc gia trong khu vực có triển khai tài sản quân sự Mỹ.
Tuyên bố của Tổng thống Trump
"Tôi đã thông báo với các đại diện của mình rằng không cần vội đạt thỏa thuận vì thời gian đang đứng về phía chúng ta", ông Trump viết trên mạng xã hội hôm Chủ nhật. "Lệnh phong tỏa sẽ tiếp tục được duy trì đầy đủ cho đến khi một thỏa thuận được hoàn tất, xác nhận và ký kết", ông nói thêm.
Phía chính phủ Iran chưa phản hồi ngay lập tức. Tuy nhiên, hãng thông tấn Tasnim (cơ quan có liên hệ với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran) cho biết, Mỹ vẫn đang cản trở một số phần của thỏa thuận tiềm năng, bao gồm yêu cầu của Tehran về việc giải phóng các khoản tiền bị đóng băng.
Trước đó, ông Trump từng đăng tải rằng thỏa thuận "về cơ bản đã được đàm phán xong, chỉ còn chờ hoàn tất giữa Hợp chủng quốc Hoa Kỳ, Cộng hòa Hồi giáo Iran và nhiều quốc gia khác".
Quan điểm của chính quyền Mỹ
Một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump, giấu tên, nói với báo giới rằng thỏa thuận sẽ chưa được ký trong ngày Chủ nhật. Mô tả sơ bộ dự thảo thỏa thuận, quan chức này cho biết, Washington muốn trước tiên mở lại eo biển Hormuz và dỡ bỏ phong tỏa hải quân của Mỹ.
"Điều đó sẽ giúp loại bỏ áp lực kinh tế khỏi nền kinh tế toàn cầu, sau đó các bên sẽ đàm phán cơ chế để Iran từ bỏ các phần khác nhau trong chương trình hạt nhân của họ, và tất nhiên chúng tôi cũng sẽ xem xét một giới hạn thời gian", quan chức này nói. Ông cho biết, việc đàm phán chi tiết về các biện pháp liên quan đến hạt nhân sẽ cần thêm thời gian.
Phản ứng từ Iran và các bên liên quan
Các quan chức Iran xác nhận sự tồn tại của dự thảo thỏa thuận, nhưng nhấn mạnh rằng các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân gây tranh cãi của Iran sẽ được hoãn trong 60 ngày sau khi bất kỳ thỏa thuận nào được ký kết. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian nói trên truyền hình nhà nước, Iran "vẫn sẵn sàng bảo đảm với thế giới rằng chúng tôi không tìm kiếm vũ khí hạt nhân", nhưng chưa rõ cam kết này có được đưa vào văn bản thỏa thuận hay không.
Theo hãng thông tấn Fars của Iran, "các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ, khí đốt, hóa dầu và các sản phẩm liên quan sẽ tạm thời được dỡ bỏ trong thời gian đàm phán để Iran có thể tự do bán sản phẩm của mình".
Lãnh đạo Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất, Qatar, Ai Cập, Jordan và Bahrain, cùng đại diện Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan, đã tham gia cuộc điện đàm với ông Trump hôm thứ Bảy để thảo luận về thỏa thuận. Pakistan (nước từng làm trung gian cho các cuộc đàm phán trực tiếp giữa phái đoàn Mỹ và Iran hồi tháng 4) hy vọng sẽ sớm tổ chức thêm một vòng đàm phán khác, Thủ tướng Shehbaz Sharif cho biết.
Ông nói rằng Tổng tư lệnh quân đội Pakistan Asim Munir, người vừa thăm Tehran hôm thứ Sáu và thứ Bảy, cũng tham gia cuộc điện đàm, qua đó "tạo ra cơ hội hữu ích để thúc đẩy các nỗ lực hòa bình hiện nay nhằm mang lại hòa bình lâu dài cho khu vực".
Lập trường cứng rắn từ Iran
Trong một lần hiếm hoi xuất hiện công khai tại đại thánh đường Grand Mosalla ở Tehran, được truyền thông nhà nước Iran đưa tin, người đứng đầu Bộ Tư lệnh quân sự trung ương Iran Ali Abdollahi thể hiện lập trường cứng rắn. "Chúng tôi đang trong trạng thái thời chiến và toàn bộ lực lượng vũ trang đã sẵn sàng hoàn toàn, với đầy đủ nguồn lực và trang thiết bị, để đối đầu với bất kỳ kẻ thù nào", ông tuyên bố.
