Ngày 22/5, thủ đô Tehran của Iran trở thành tâm điểm ngoại giao khi Pakistan và Qatar tích cực đóng vai trò trung gian hòa giải nhằm chấm dứt cuộc xung đột giữa Mỹ - Israel và Iran. Cùng lúc, truyền thông Arab tiết lộ một dự thảo hòa bình 9 điểm do Pakistan làm cầu nối đã xuất hiện.
Các quốc gia vùng Vịnh hợp lực kêu gọi Mỹ ngừng chiến
Theo Bloomberg, các quốc gia vùng Vịnh gồm Qatar, UAE và Saudi Arabia đã hợp lực kêu gọi Tổng thống Mỹ Donald Trump không nối lại chiến sự để nhường chỗ cho đàm phán, buộc ông Trump phải hoãn kế hoạch tấn công quân sự hôm 19/5. Các nước này lo ngại xung đột tái diễn sẽ tàn phá hạ tầng năng lượng khu vực và gây khủng hoảng kinh tế toàn cầu.
Phái đoàn Pakistan và Qatar tới Tehran thúc đẩy đàm phán
Phái đoàn cấp cao của Pakistan, do Tổng tư lệnh quân đội Asim Munir dẫn đầu, đã tới Tehran vào chiều 15/4 để tiến hành các cuộc thảo luận nhằm sắp xếp vòng đàm phán mới giữa Iran và Mỹ. Ông Munir mang theo thông điệp mới từ Mỹ. Trước đó, Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Syed Mohsin Naqvi đã tổ chức hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi tại Tehran, đóng vai trò thúc đẩy thông tin liên lạc nhằm đạt được khuôn khổ chấm dứt chiến tranh.
Song song đó, Reuters cho biết một phái đoàn đàm phán của Qatar cũng đã tới Tehran với sự phối hợp từ phía Mỹ nhằm hỗ trợ giải quyết những vấn đề còn tồn tại giữa hai bên. Qatar từng đóng vai trò trung gian tại Gaza và nhiều điểm nóng quốc tế, nhưng khá trầm lắng trong chiến sự Iran do từng hứng chịu các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV của Tehran.
Dự thảo hòa bình 9 điểm lộ diện
Truyền thông Arab đưa tin Washington và Tehran có thể sớm công bố dự thảo thỏa thuận hòa bình do Pakistan làm trung gian. Theo kênh Al Arabiya (Saudi Arabia), các nguồn tin tiết lộ dự thảo này gồm 9 điểm, bao gồm các thiết lập về lệnh ngừng bắn, tự do hàng hải, cơ chế giải quyết tranh chấp, quy trình đàm phán và các bước dỡ bỏ lệnh trừng phạt. Hiện cả Washington và Tehran đều chưa đưa ra bình luận chính thức.
Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ Marco Rubio phát biểu hôm thứ Năm rằng các cuộc đàm phán đã đạt được "một chút tiến triển" và có "một số dấu hiệu tích cực". Tuy nhiên, ông thận trọng: "Tôi không muốn quá lạc quan. Hãy chờ xem điều gì sẽ xảy ra trong vài ngày tới. Nếu chúng tôi đạt được một thỏa thuận tốt, đó sẽ là điều tuyệt vời. Nhưng nếu không đạt được thỏa thuận phù hợp, Tổng thống đã nói rõ ông ấy còn những lựa chọn khác".
Bất đồng cốt lõi: Kho urani và Eo biển Hormuz
Dù có tín hiệu ngoại giao, Tehran và Washington vẫn bất đồng sâu sắc về kho dự trữ urani của Iran và quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ tịch thu kho urani làm giàu cấp độ cao của Iran nhằm ngăn chặn nước này chế tạo vũ khí hạt nhân, dù Tehran khẳng định chương trình này chỉ phục vụ mục đích hòa bình. Ngược lại, nguồn tin cấp cao từ Iran cho biết Lãnh tụ Tối cao Iran Ayatollah Mojtaba Khamenei đã ra chỉ thị nghiêm cấm chuyển số urani này ra nước ngoài.
Ông Trump cũng chỉ trích dữ dội ý định thu phí đối với tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz của Tehran. Bộ trưởng Ngoại giao Marco Rubio nhấn mạnh sẽ không thể có giải pháp nếu Tehran thực thi hệ thống thu phí tại đây, gọi hành vi này là "hoàn toàn bất hợp pháp". Sau khi chiến tranh bùng nổ vào ngày 28/2, Iran đã đóng cửa eo biển này với hầu hết hoạt động vận tải biển và hiện chỉ tuyên bố mở cửa trở lại cho các quốc gia thân thiện.
Áp lực từ cú sốc năng lượng toàn cầu
Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) nhận định cuộc xung đột này đã tạo ra cú sốc năng lượng tồi tệ nhất thế giới. Lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz - nơi từng gánh vác một phần năm lượng dầu thô và khí hóa lỏng của thế giới - đã giảm xuống mức nhỏ giọt với chỉ vài chuyến mỗi ngày, so với 125 đến 140 lượt trước chiến tranh. IEA cảnh báo nhu cầu nhiên liệu đạt đỉnh trong mùa hè (tháng 7 và tháng 8), kết hợp với tình trạng thiếu hụt nguồn cung mới từ Trung Đông, có thể đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào "vùng đỏ" nguy hiểm.
Sự bất ổn này khiến đồng USD neo gần mức cao nhất trong sáu tuần, trong khi giá dầu liên tục leo thang do giới đầu tư hoài nghi về triển vọng đạt được bước đột phá. "Chúng ta đang đi đến cuối tuần thứ 12 của cuộc chiến và đã trải qua sáu tuần trong lệnh ngừng bắn, nhưng tôi không thực sự thuyết phục rằng chúng ta đang tiến gần hơn đến một giải pháp giữa Mỹ và Iran", Tony Sycamore, nhà phân tích thị trường tại IG, nhận định.
