Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 25/6 cảnh báo rằng kế hoạch của Iran về việc áp đặt phí quá cảnh đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz sẽ lan rộng như một dịch bệnh sang các tuyến đường thủy quốc tế khác, có nguy cơ gây ra hỗn loạn toàn cầu.
Phát biểu tại GCC
Phát biểu tại cuộc họp của Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) ở Bahrain, ông Rubio cho biết nguyên tắc rằng các tuyến đường thủy quốc tế không thuộc về bất kỳ quốc gia nào là nền tảng của trật tự toàn cầu. Ông nói: "Nếu thực sự chúng ta chấp nhận việc thu phí sử dụng một tuyến đường thủy quốc tế chỉ vì nó nằm gần lãnh thổ của mình, thì điều này sẽ lan rộng khắp thế giới như một dịch bệnh".
Đe dọa từ IRGC
Chỉ vài giờ trước đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) đã đe dọa sẽ "xử lý" bất kỳ tàu thuyền nào đi qua eo biển mà không có sự cho phép của họ, tuyên bố rằng tuyến đường an toàn duy nhất là tuyến đường do Tehran chỉ định. IRGC cũng lên án một tuyến đường mới do Oman và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) đề xuất, gọi đó là "không thể chấp nhận được và cực kỳ nguy hiểm".
Phản ứng từ Iran và Oman
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi sau đó đã "nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp tục phối hợp" với Oman. Tương lai của eo biển Hormuz – tuyến đường huyết mạch cho việc vận chuyển năng lượng toàn cầu đã bị phong tỏa trong suốt hơn 100 ngày xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran – là điểm mấu chốt trong các cuộc đàm phán giữa hai bên.
Eo biển Hormuz là một dải nước hẹp nằm giữa Iran và các nước vùng Vịnh, nơi thường xuyên vận chuyển khoảng 20% lượng dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Ở điểm hẹp nhất, eo biển chỉ rộng khoảng 30 km.
Thỏa thuận tạm thời và lo ngại của vùng Vịnh
Một bản ghi nhớ được Tehran và Washington ký kết tuần trước nhằm chấm dứt chiến tranh giữa hai bên quy định rằng các tàu thương mại có thể đi qua eo biển này miễn phí trong 60 ngày tới. Theo Reuters, ông Rubio đang thực hiện chuyến công du khu vực để thuyết phục các quốc gia vùng Vịnh Ả Rập hoài nghi về thỏa thuận tạm thời sơ bộ giữa chính quyền Trump và Iran.
Các quốc gia này đã bị Tehran tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái trong cuộc chiến gần đây và chứng kiến các chuyến hàng dầu mỏ của họ bị mắc kẹt khi Iran áp lệnh phong tỏa tuyến đường thủy này. Ông Rubio khẳng định Washington sẽ vẫn "hoàn toàn đồng hành" với các đối tác vùng Vịnh và sẽ không làm bất cứ điều gì làm suy yếu an ninh hoặc sự thịnh vượng của họ.
Bộ trưởng Ngoại giao Oman Badr Albusaidi đã tìm cách xoa dịu lo ngại, nói rằng "các thỏa thuận trong tương lai liên quan đến eo biển không bao gồm việc áp đặt bất kỳ khoản phí quá cảnh nào", sau khi Muscat và Tehran trước đó đã thảo luận về chi phí dịch vụ có thể phát sinh.
