Chuyến thăm cấp nhà nước của Tổng thống Mỹ Donald Trump tới Trung Quốc đã khép lại, đồng thời mở ra một chương mới trong mối quan hệ giữa hai cường quốc. Theo New York Times, bất chấp những bất đồng còn tồn tại, Trung Quốc đã dành cho nhà lãnh đạo Mỹ một sự tiếp đón trọng thị hiếm thấy, từ các nghi lễ quy mô lớn, quốc yến cho đến chuyến thăm hiếm hoi tại Trung Nam Hải. Điều này cho thấy Bắc Kinh đã sử dụng thành công “ngoại giao mềm” để tác động đến Tổng thống Mỹ.
Ngoại giao mềm và chiến lược “vừa cương vừa nhu”
Ngay từ khi chuyên cơ chở ông Trump hạ cánh xuống Bắc Kinh, Trung Quốc đã triển khai nghi thức đón tiếp long trọng nhất. Hiểu rõ sở thích của ông Trump đối với các màn nghi lễ lớn và phong cách ngoại giao cá nhân, phía Trung Quốc đã sắp xếp để đáp ứng đúng thị hiếu của ông. Khi ông Trump rời đi, nghi thức tiễn chân cũng được tổ chức trang trọng với đội hình quân đội chỉnh tề và các thanh niên mặc đồng phục cầm cờ Mỹ - Trung đứng hai bên thảm đỏ vẫy chào.
Cách tiếp đón này phản ánh chiến lược “vừa cương vừa nhu” của Trung Quốc. “Nhu” thể hiện qua sự trọng thị, nhấn mạnh tình hữu nghị và sẵn sàng tạo kết nối cá nhân với ông Trump. “Cương” nằm ở việc vạch ra lằn ranh đỏ trong vấn đề Đài Loan ngay từ đầu cuộc đối thoại chính thức. Trung Quốc phát đi tín hiệu muốn giữ ổn định quan hệ song phương, nhưng không chấp nhận nhượng bộ các lợi ích cốt lõi.
Định hướng “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”
Sau cuộc chiến thương mại từng khiến cả hai bên chịu tổn thất, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình hiện thúc đẩy khuôn khổ quan hệ mới với Mỹ theo định hướng “ổn định chiến lược mang tính xây dựng”. Cụm từ này, theo New York Times, hàm ý Bắc Kinh muốn Mỹ chấp nhận Trung Quốc như một cường quốc ngang hàng với những “lằn ranh đỏ” không thể vượt qua. Nếu không, vòng xoáy đối đầu có thể dẫn tới “bẫy Thucydides” – sự va chạm giữa các siêu cường.
Trong phát biểu của mình, ông Tập Cận Bình nhấn mạnh các yếu tố như “hợp tác là nền tảng”, “cạnh tranh trong giới hạn phù hợp”, “khác biệt có thể kiểm soát” và “hòa bình có thể dự đoán”. Chính quyền ông Trump được cho là đã đồng tình với “luật chơi” này, thể hiện qua thái độ mềm mỏng và những lời khen ngợi xuyên suốt chuyến thăm.
Chuyên gia Xin Qiang từ Đại học Phúc Đán nhận định, điều cốt lõi là thừa nhận cạnh tranh như một phần tất yếu, nhưng hai nước vẫn có thể hợp tác nhiều hơn đối đầu. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cũng xác nhận Washington đồng ý với cách tiếp cận “ổn định chiến lược”, nhằm tránh hiểu lầm dẫn tới xung đột lớn hơn.
Khác biệt so với thời Biden
Vài năm trước, Bắc Kinh từng phản đối chính sách “cạnh tranh có kiểm soát” của chính quyền Tổng thống Joe Biden, coi đó là nỗ lực kiềm chế Trung Quốc. Nhưng giờ đây, Trung Quốc cảm thấy thoải mái hơn với cách tiếp cận tương tự, phản ánh niềm tin ngày càng lớn về sự cân bằng quyền lực. Bắc Kinh tin rằng họ không còn dễ bị gây sức ép, nhưng đối đầu kéo dài cũng không có lợi.
Giáo sư Evan Medeiros từ Đại học Georgetown cho rằng Trung Quốc cần một trạng thái cân bằng ổn định để theo đuổi các mục tiêu dài hạn.
Ưu tiên lợi ích kinh tế
Chuyến thăm có sự tham gia của lãnh đạo các doanh nghiệp lớn như Elon Musk, Apple, Nvidia, BlackRock và Goldman Sachs, cho thấy ưu tiên của ông Trump là tập trung vào kinh doanh và tiếp cận thị trường Trung Quốc. Thông cáo của Nhà Trắng nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác kinh tế, bao gồm mở rộng tiếp cận thị trường cho doanh nghiệp Mỹ và tăng đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ.
Chuyên gia William Yang từ Crisis Group nhận định ông Trump có thể “phân tách” quan hệ song phương thành các lĩnh vực hợp tác và cạnh tranh, tránh đối đầu toàn diện. Cả hai nhà lãnh đạo dường như tránh đi sâu vào các chủ đề gây tranh cãi như Đài Loan và Iran, nhằm “đóng băng” tranh cãi công khai để giữ bầu không khí ổn định.
Ông Chucheng Feng từ Hutong Research cho biết mục tiêu chính của hội nghị là thiết lập mức sàn ổn định cho quan hệ hai nước, xây dựng hàng rào an toàn để tránh leo thang mất kiểm soát. Các bất đồng trong một số vấn đề vẫn chỉ mang tính thứ yếu.
