Chuyến thăm Việt Nam đầu tiên của bà Takaichi Sanae trên cương vị Thủ tướng Nhật Bản được kỳ vọng sẽ góp phần làm sâu sắc hơn nền tảng tin cậy chính trị, đồng thời tạo thêm động lực mới cho hợp tác song phương trong bối cảnh khu vực đang có nhiều biến chuyển, đặc biệt là những điều chỉnh trong chiến lược của các nước lớn.
Từ ngày 1 đến 3 tháng 5, Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae sẽ thăm chính thức Việt Nam theo lời mời của Thủ tướng Lê Minh Hưng. Chuyến thăm diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Nhật Bản đang ở giai đoạn phát triển sâu rộng và thực chất nhất kể từ khi thiết lập quan hệ ngoại giao. Sau dấu mốc nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào năm 2023, hợp tác giữa hai nước không chỉ được củng cố về chính trị mà còn mở rộng mạnh mẽ trên tất cả các lĩnh vực.
Ngay trước thềm chuyến thăm quan trọng này, Người Đưa Tin đã có cuộc trao đổi với Tiến sĩ Trần Bách Hiếu, Trưởng khoa Kinh tế, Luật và Quan hệ quốc tế, Trường Đại học Thái Bình, nhằm làm rõ những điểm sáng trong quan hệ Việt Nam – Nhật Bản, cách thức định vị của Việt Nam trong các tính toán chiến lược mới của Tokyo, cũng như kỳ vọng về những bước tiến cụ thể sau chuyến thăm.
Đánh giá tổng thể về quan hệ Việt Nam – Nhật Bản
Người Đưa Tin (NĐT): Trước thềm chuyến thăm chính thức Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae, ông đánh giá tổng thể như thế nào về trạng thái hiện nay của quan hệ Việt Nam – Nhật Bản, đặc biệt kể từ sau khi hai nước nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện? Đâu là những điểm sáng nổi bật nhất trong hợp tác Việt Nam – Nhật Bản thời gian qua?
TS. Trần Bách Hiếu: Quan hệ Việt Nam – Nhật Bản hiện đang ở giai đoạn phát triển tốt đẹp và thực chất nhất kể từ khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1973. Sau hơn 50 năm, hai nước đã xây dựng được nền tảng tin cậy chính trị cao, lợi ích chiến lược đan xen và sự gắn kết ngày càng sâu rộng trên nhiều lĩnh vực. Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào năm 2023 là dấu mốc quan trọng, phản ánh vai trò ngày càng quan trọng của mỗi nước trong chính sách đối ngoại của nhau.
Kể từ sau khi nâng cấp quan hệ, hợp tác Việt Nam – Nhật Bản tiếp tục có nhiều điểm sáng nổi bật. Trước hết, tin cậy chính trị được củng cố mạnh mẽ, với các chuyến thăm và tiếp xúc cấp cao diễn ra thường xuyên, cho thấy quyết tâm của lãnh đạo hai nước trong việc đưa quan hệ đi vào chiều sâu. Thứ hai, hợp tác kinh tế tiếp tục là trụ cột quan trọng nhất. Nhật Bản hiện là một trong những đối tác kinh tế hàng đầu của Việt Nam, giữ vai trò lớn về đầu tư, thương mại và hỗ trợ phát triển (Luôn nằm trong top 5 các quốc gia có vốn đầu tư vào Việt Nam). Nhiều doanh nghiệp Nhật Bản tiếp tục mở rộng hoạt động tại Việt Nam (56,9% doanh nghiệp Nhật có nhu cầu mở rộng đầu tư tại Việt Nam – Khảo sát của tổ chức đối ngoại Nhật Bản), đặc biệt trong các lĩnh vực công nghiệp chế biến chế tạo, hạ tầng và công nghiệp hỗ trợ. Thứ ba, hai nước đang mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực chiến lược mới như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, năng lượng xanh, bán dẫn và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là những lĩnh vực rất phù hợp với nhu cầu phát triển của Việt Nam và thế mạnh của Nhật Bản. Có thể nói, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản hiện nay không chỉ tốt đẹp về mặt chính trị mà còn ngày càng sâu sắc về kinh tế và chiến lược, với triển vọng hợp tác còn rất rộng mở trong thời gian tới.
Vị thế của Việt Nam trong chiến lược mới của Nhật Bản
NĐT: Theo đánh giá của giới quan sát quốc tế, Nhật Bản đang có những điều chỉnh đáng chú ý trong cách tiếp cận chiến lược Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP), theo hướng linh hoạt và thực chất hơn. Theo ông, Việt Nam sẽ được định vị như thế nào trong các tính toán chiến lược mới của Tokyo?
TS. Trần Bách Hiếu: Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại, Việt Nam đem lại cho các cường quốc cảm giác thân thiện, an toàn, trong đó có Nhật Bản. Việt Nam được Tokyo xem là một đối tác then chốt trong khu vực Đông Nam Á, có vị trí ngày càng quan trọng trong các tính toán chiến lược của Nhật Bản.
Trước hết, Việt Nam có vị trí địa chiến lược đặc biệt, nằm ở trung tâm Đông Nam Á, gần các tuyến hàng hải quan trọng và có vai trò ngày càng nổi bật trong cấu trúc khu vực. Vì vậy, hợp tác chặt chẽ với Việt Nam giúp Nhật Bản thúc đẩy mục tiêu duy trì môi trường khu vực ổn định, mở và dựa trên luật lệ. Thứ hai, Việt Nam là đối tác kinh tế giàu tiềm năng. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc, Nhật Bản coi Việt Nam là điểm đến quan trọng để đa dạng hóa đầu tư, sản xuất và giảm rủi ro phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống. Đây là lý do các doanh nghiệp Nhật ngày càng mở rộng hiện diện tại Việt Nam. Thứ ba, Việt Nam có đường lối đối ngoại độc lập, cân bằng và uy tín quốc tế ngày càng cao, giúp Tokyo coi Hà Nội là đối tác đáng tin cậy trong việc thúc đẩy hợp tác khu vực, kết nối ASEAN và xử lý các vấn đề chung. Có thể nói, trong FOIP phiên bản mới, Việt Nam không chỉ là một mắt xích kinh tế mà còn là đối tác chiến lược quan trọng, góp phần giúp Nhật Bản hiện thực hóa tầm nhìn về một khu vực ổn định, thịnh vượng và bao trùm.
Vai trò của quan hệ Việt Nam – Nhật Bản trong cấu trúc khu vực
NĐT: Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng ở khu vực, ông nhìn nhận vai trò của quan hệ Việt Nam – Nhật Bản sẽ được định hình như thế nào trong cấu trúc khu vực thời gian tới?
TS. Trần Bách Hiếu: Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn ngày càng gia tăng, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản sẽ đóng vai trò như một mỏ neo chiến lược, góp phần duy trì cân bằng khu vực và thúc đẩy một cấu trúc châu Á – Thái Bình Dương ổn định, đa cực và dựa trên luật lệ. Sự gắn kết giữa Nhật Bản - một cường quốc kinh tế, công nghệ hàng đầu và Việt Nam - quốc gia có vị trí địa chiến lược quan trọng tại Đông Nam Á đã tạo ra lợi ích bổ trợ rõ rệt cho cả hai bên. Nhật Bản cần Việt Nam để triển khai hiệu quả tầm nhìn Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP), trong khi Việt Nam cần Nhật Bản để mở rộng không gian chiến lược, đa dạng hóa đối tác và nâng cao năng lực quốc gia. Việc tăng cường quan hệ với Nhật Bản cũng giúp Việt Nam có thêm lựa chọn chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh Mỹ – Trung, đồng thời tránh rơi vào thế bị động hay phải chọn bên. Về phía khu vực, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản còn có thể trở thành hạt nhân kết nối các đối tác cùng chia sẻ lợi ích về hòa bình, ổn định và phát triển. Trong giai đoạn tới, quan hệ Việt Nam – Nhật Bản không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn có vai trò ngày càng quan trọng trong việc định hình trật tự khu vực theo hướng cân bằng, hợp tác và bền vững.
Kỳ vọng từ chuyến thăm của Thủ tướng Takaichi Sanae
NĐT: Ông kỳ vọng chuyến thăm lần này của Thủ tướng Takaichi Sanae sẽ tạo ra những bước tiến cụ thể nào trong quan hệ Việt – Nhật?
TS. Trần Bách Hiếu: Tôi kỳ vọng chuyến thăm lần này của Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae sẽ tạo thêm xung lực mới để triển khai hiệu quả khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – Nhật Bản, đồng thời mang lại những kết quả cụ thể trên ba phương diện chính.
Cụ thể: Về chính trị, chuyến thăm sẽ tiếp tục củng cố tin cậy chiến lược và duy trì đà trao đổi cấp cao thường xuyên giữa hai nước. Trong bối cảnh tình hình khu vực và thế giới biến động nhanh, việc lãnh đạo hai bên tăng cường đối thoại có ý nghĩa quan trọng trong việc phối hợp lập trường, xử lý các vấn đề cùng quan tâm và định hướng quan hệ song phương trong giai đoạn mới.
Về kinh tế, đây nhiều khả năng sẽ là lĩnh vực trọng tâm. Tôi kỳ vọng hai bên sẽ thúc đẩy các cam kết mới về đầu tư, thương mại, ODA thế hệ mới và hợp tác chuỗi cung ứng. Nhật Bản có thế mạnh về vốn, công nghệ và quản trị, trong khi Việt Nam là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn sản xuất mới. Các lĩnh vực đáng chú ý gồm hạ tầng chiến lược, công nghiệp công nghệ cao, bán dẫn, chuyển đổi số, năng lượng xanh và đào tạo nhân lực chất lượng cao.
Về quốc phòng – an ninh khu vực, chuyến thăm có thể góp phần tăng cường hợp tác an ninh biển, nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển, cứu hộ cứu nạn, an ninh phi truyền thống và phối hợp tại các diễn đàn khu vực. Hai nước đều có lợi ích chung trong việc duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải và tôn trọng luật pháp quốc tế. Đặc biệt, tôi kỳ vọng sau chuyến thăm này, Nhật Bản sẽ từng bước mở rộng Hỗ trợ An ninh Chính thức (OSA) dành cho Việt Nam. Đây là cơ chế mới của Tokyo nhằm hỗ trợ các đối tác nâng cao năng lực quốc phòng – an ninh trong khuôn khổ hòa bình và minh bạch. Nếu được triển khai, Việt Nam có thể tiếp cận thêm nguồn hỗ trợ về trang thiết bị phi sát thương, công nghệ giám sát biển, đào tạo nhân lực, nâng cao năng lực cứu hộ cứu nạn và tăng cường năng lực chấp pháp trên biển. Điều này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn góp phần củng cố năng lực tự cường của các quốc gia trong khu vực, qua đó đóng góp tích cực cho môi trường an ninh ổn định và hợp tác ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Nhìn chung, tôi kỳ vọng chuyến thăm sẽ không chỉ mang ý nghĩa biểu tượng ngoại giao mà còn tạo ra các kết quả thực chất, giúp quan hệ Việt Nam – Nhật Bản bước sang giai đoạn hợp tác sâu sắc và hiệu quả hơn.
NĐT: Xin cảm ơn ông về cuộc trao đổi.
THỰC HIỆN: MẠNH QUỐC
THIẾT KẾ: HOÀNG NHUNG
