Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã quyết định trả lại Huân chương Đại bàng Trắng, phần thưởng cấp nhà nước cao quý nhất của Ba Lan, sau khi Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki tước danh hiệu này giữa tranh cãi lịch sử Thế chiến II. Theo Financial Times ngày 21/6, ông Zelensky đăng hình ảnh chiếc huân chương được gửi trả từ bưu điện ở Kyiv trên mạng xã hội X, khẳng định phần thưởng năm 2023 là dành cho nhân dân Ukraine và quân đội Ukraine.
Nguyên nhân căng thẳng ngoại giao
Căng thẳng bùng phát từ tháng trước khi Tổng thống Zelensky đổi tên một đơn vị lực lượng đặc nhiệm Ukraine thành “Những anh hùng UPA” (Quân đội Nổi dậy Ukraine). UPA được nhiều người Ukraine coi là lực lượng đấu tranh độc lập, nhưng tại Ba Lan, tổ chức này gây nhạy cảm do vai trò trong vụ thảm sát Volhynia thời Thế chiến II. Theo các ước tính lịch sử, khoảng 100.000 người Ba Lan đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công trên lãnh thổ nay thuộc Ukraine.
Phản ứng từ các quan chức
Ngoại trưởng Ukraine Andriy Sybiha gọi quyết định của Tổng thống Nawrocki là “sai lầm chiến lược” chỉ mang lại lợi ích cho Moskva, đồng thời tuyên bố trả lại huân chương Ba Lan nhận năm 2022. Chánh văn phòng Tổng thống Ukraine Kyrylo Budanov cũng cho biết sẽ trả lại Huân chương Công trạng nhận năm 2025. Ba cựu tổng thống Ukraine gồm Leonid Kuchma, Viktor Yushchenko và Petro Poroshenko thông báo từ bỏ Huân chương Đại bàng Trắng từng được trao trong nhiệm kỳ của họ.
Tác động đến quan hệ song phương
Trước đó, ông Budanov tới Vácsava để hạ nhiệt căng thẳng nhưng không đạt kết quả, khi Ba Lan yêu cầu Kyiv hủy bỏ việc sử dụng tên gọi UPA. Việc Zelensky chủ động trả huân chương được cho là có thể giúp Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk tránh tình thế khó xử. Dù từng chỉ trích Ukraine không tôn trọng “sự nhạy cảm lịch sử”, ông Tusk kêu gọi hạ nhiệt căng thẳng để tránh tạo lợi thế cho Nga. Tranh cãi này đe dọa ảnh hưởng tới hội nghị quốc tế về tái thiết Ukraine dự kiến tại Gdansk. Diễn biến cho thấy bất đồng lịch sử kéo dài vẫn có thể nhanh chóng trở thành vấn đề ngoại giao, bất chấp quan hệ hợp tác chặt chẽ từ khi xung đột Nga-Ukraine bùng phát.
