Trước thềm Đại hội đại biểu toàn quốc Mặt trận Tổ quốc Việt Nam lần thứ XI, bà Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, đã có bài viết quan trọng khẳng định vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận trong việc tập hợp, đoàn kết và phát huy sức mạnh của nhân dân, theo tinh thần Đại hội XIV của Đảng.
Vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam đã thành công tốt đẹp, không chỉ xác lập mục tiêu, tầm nhìn chiến lược cho chặng đường phát triển tiếp theo, mà còn đánh dấu bước chuyển có ý nghĩa lịch sử khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, hướng tới các mốc son trọng đại: 100 năm thành lập Đảng, 100 năm thành lập nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội, dưới sự lãnh đạo của Đảng, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Qua đó, khẳng định vị trí, vai trò nòng cốt chính trị, thực sự là nơi phát huy mạnh mẽ tinh thần đoàn kết, hiệp thương, phối hợp, thống nhất hành động, chung sức, đồng lòng vì cuộc sống ấm no, hạnh phúc của nhân dân.
Đại đoàn kết toàn dân tộc - Truyền thống quý báu
Đại đoàn kết toàn dân tộc là truyền thống quý báu, là nguồn lực nội sinh của dân tộc Việt Nam, được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử dựng nước và giữ nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn quan tâm sâu sắc tới vai trò, sứ mệnh của đoàn kết. Người chỉ rõ: "Đại đoàn kết tức là trước hết phải đoàn kết đại đa số nhân dân, mà đại đa số nhân dân ta là công nhân, nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác. Đó là nền gốc của đại đoàn kết" (1). Người cũng tổng kết: "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết - Thành công, thành công, đại thành công" (2).
Kế thừa và phát triển sáng tạo tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, trong mọi giai đoạn cách mạng, đoàn kết luôn được xác định là giá trị cốt lõi, đại đoàn kết toàn dân tộc là đường lối chiến lược, là cội nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu của cách mạng Việt Nam, có ý nghĩa quyết định mọi thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả hoạt động
Qua 40 năm đổi mới, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã khẳng định vai trò trung tâm, nòng cốt chính trị trong việc củng cố và phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Hoạt động của Mặt trận ngày càng đi vào chiều sâu, sáng tạo, linh hoạt, bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, thể hiện rõ phương châm hành động "Gần dân, hiểu dân, trọng dân, vì dân".
Việc triển khai Nghị quyết số 18-NQ/TW về đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; Nghị quyết số 60-NQ/TW và các kết luận của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy, sáp nhập đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đã được Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên nghiêm túc quán triệt, chủ động, quyết liệt và linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Việc không tổ chức cấp huyện và sắp xếp tổ chức cấp xã đã từng bước giảm tầng nấc trung gian, nâng cao tính linh hoạt, hiệu quả vận hành của bộ máy. Cùng với đó, việc cơ cấu lại đội ngũ cán bộ theo vị trí việc làm đã cơ bản khắc phục tình trạng chồng chéo chức năng, nhiệm vụ, bảo đảm nguyên tắc "một việc, một đầu mối, một thời hạn, một kết quả".
Đẩy mạnh tuyên truyền, vận động nhân dân
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã chủ động đổi mới và đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nhân dân để chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước lan tỏa mạnh mẽ tới cơ sở. Thông qua việc phát huy hiệu quả vai trò cơ quan báo chí, phát thanh, truyền hình; nâng cao chất lượng trang thông tin điện tử, mở rộng tương tác trên fanpage, Cổng Mặt trận số 24/7, hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam từ Trung ương đến cơ sở đã truyền tải kịp thời chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước tới nhân dân; tuyên truyền hiệu quả, kịp thời cuộc cách mạng về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy; khơi dậy khí thế trong nhân dân trước ngày lễ lớn của đất nước.
Nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội
Hoạt động giám sát, phản biện xã hội được triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Trong giai đoạn 2024 - 2026, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp đã phối hợp với cơ quan chức năng tổ chức hơn 2.300 cuộc giám sát; hơn 1.300 hội nghị phản biện, tham vấn ý kiến góp ý vào quyết sách của địa phương. Ý kiến phản biện xã hội đa dạng, phong phú, sâu sắc, được cơ quan có thẩm quyền đánh giá cao và được xác định là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ trình ban hành chính sách và dự án luật.
Tham gia tích cực vào công tác bầu cử
Một trong những dấu ấn nổi bật là vai trò, trách nhiệm của hệ thống Mặt trận Tổ quốc Việt Nam khi tham gia tích cực vào công tác bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Các hội nghị hiệp thương được tổ chức nghiêm túc, dân chủ, phát huy trách nhiệm trong việc tham gia ý kiến đối với dự kiến về cơ cấu, thành phần, tiêu chuẩn, năng lực, phẩm chất và điều kiện tham gia của đại biểu. Kết quả, ngày 15/3/2026 thực sự là "Ngày hội của non sông" với hơn 76 triệu cử tri cả nước đi bầu cử (đạt 99,70%), đã bầu đủ 500 đại biểu Quốc hội khóa XVI, 2.552 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh, 72.440 đại biểu Hội đồng nhân dân cấp xã.
Các phong trào thi đua yêu nước
Các phong trào thi đua yêu nước, cuộc vận động lớn được Mặt trận Tổ quốc Việt Nam các cấp và tổ chức thành viên triển khai ngày càng thiết thực, sáng tạo, có chiều sâu, gắn với nhu cầu, lợi ích của nhân dân và yêu cầu phát triển của đất nước. Nổi bật là phong trào thi đua "Cả nước chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát trong năm 2025" đã về đích trước thời hạn, xóa 334.234 căn nhà tạm, nhà dột nát; huy động trên 24.700 tỷ đồng và hơn 2,7 triệu ngày công. Công tác vận động hỗ trợ đồng bào bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh cũng được tổ chức kịp thời, với trên 5.300 tỷ đồng hỗ trợ đồng bào các tỉnh, thành phố chịu ảnh hưởng bởi cơn bão số 3 năm 2024; trên 4.200 tỷ đồng ủng hộ đồng bào chịu ảnh hưởng bởi cơn bão số 10 và hỗ trợ đồng bào bị lũ lụt miền Trung trong năm 2025.
Định hướng chiến lược trong kỷ nguyên mới
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng đã nhấn mạnh: "Phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của Nhân dân, dân chủ xã hội chủ nghĩa, sức mạnh của nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Quán triệt sâu sắc quan điểm 'Dân là gốc', nhân dân là chủ thể, là trung tâm của công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" (3). Đồng thời yêu cầu: "Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, phát huy vai trò nòng cốt chính trị của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội... trong phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, tập hợp, phát huy mọi nguồn lực, năng lực sáng tạo của Nhân dân và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc" (4).
Để hiện thực hóa yêu cầu đó, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tập trung triển khai một số định hướng, nhiệm vụ trọng tâm sau:
Thứ nhất, đổi mới nội dung và phương thức hành động
Tiếp tục đổi mới nội dung và phương thức hành động nhằm vận động sự tham gia rộng rãi của các tầng lớp nhân dân, khơi dậy tinh thần yêu nước, tự hào, tự tôn dân tộc, ý thức trách nhiệm xã hội và khát vọng phát triển đất nước. Thực hiện nhất quán phương châm "khi dân cần Mặt trận có, khi dân khó Mặt trận sẵn sàng tham gia". Đổi mới công tác vận động, tập hợp, đoàn kết các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam ở nước ngoài. Tập trung triển khai Đề án "Chuyển đổi số Mặt trận Tổ quốc Việt Nam giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2035".
Thứ hai, nâng cao chất lượng giám sát, phản biện xã hội
Tiếp tục nâng cao chất lượng công tác giám sát, phản biện xã hội theo hướng đi vào vấn đề lớn, gắn với lợi ích thiết thực của nhân dân theo tinh thần "rõ việc - rõ trách nhiệm - rõ hiệu quả". Thực hiện hiệu quả "Tháng nghe dân nói" do Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội tổ chức ở tất cả xã, phường, đặc khu trên cả nước. Phát huy vai trò của nhân dân tham gia công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. Tăng cường thể chế hóa và thực hiện hiệu quả phương châm "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".
Thứ ba, đổi mới phương thức phát động phong trào thi đua
Đổi mới phương thức phát động các phong trào thi đua yêu nước, cuộc vận động với sự tham gia và thực hiện của toàn dân, mang lại lợi ích thiết thực cho người dân. Nghiên cứu để phát động và định hướng cuộc vận động, phong trào thi đua phát triển theo ba trụ cột "xanh - số - sáng tạo", gắn với thực hiện mục tiêu bảo vệ môi trường là nhiệm vụ trung tâm, chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo là động lực chính. Tiếp tục triển khai hiệu quả cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh"; cuộc vận động "Người Việt Nam ưu tiên dùng hàng Việt Nam".
Thứ tư, đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động
Đổi mới mạnh mẽ nội dung, phương thức hoạt động của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, hội quần chúng theo mô hình tổ chức mới, hướng mạnh về cơ sở. Tăng cường, phát huy vai trò trung tâm của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong hiệp thương dân chủ, phối hợp thống nhất hành động giữa các thành viên. Thực hiện kỷ cương, minh bạch trong quá trình thực thi, áp dụng công thức "3 dễ - 3 rõ - 3 đo": Dễ hiểu - dễ nhớ - dễ làm; rõ mục tiêu - rõ trách nhiệm - rõ thời hạn; đo đầu vào - đo đầu ra - đo tác động.
Đất nước ta đang bước vào giai đoạn phát triển mới với thời cơ, thách thức và vận hội mới mang tính lịch sử. Với vị trí, vai trò và sứ mệnh của mình, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức thành viên sẽ tiếp tục phát huy truyền thống, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, tăng cường đồng thuận xã hội, khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự chủ, tự lực, tự cường, niềm tin, khát vọng cống hiến; quyết tâm cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn lực lượng vũ trang thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao; hiện thực hoá tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao; vì một nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.
(1) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2011, t. 9, tr. 244
(2) Hồ Chí Minh: Toàn tập, Sđd, t. 13, tr. 119
(3), (4) Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV, Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội, 2026, t. I, tr. 120 - 121, 125
