Trong nhiều thập kỷ qua, vũ khí laser chỉ xuất hiện trong các bộ phim khoa học viễn tưởng. Tuy nhiên, cuộc xung đột tại Trung Đông đã đưa loại vũ khí này trở nên gần gũi hơn với thực tế. Các nước vùng Vịnh đang đẩy mạnh mua sắm vũ khí laser để ứng phó với nguy cơ từ thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran.
UAE trở thành thị trường vũ khí laser sôi động nhất thế giới
Cuối tháng 4 vừa qua, Financial Times đưa tin Israel đã chuyển giao hệ thống vũ khí laser "Tia Sắt" tới Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) nhằm giúp Abu Dhabi đối phó với các cuộc tấn công từ Iran. Chỉ một tuần sau đó, Defense Blog phát hiện hệ thống laser do Trung Quốc sản xuất, được cho là Guangjian-21A, tại sân bay quốc tế Dubai. Chuyên gia công nghệ quân sự Mỹ Jared Keller nhận xét: "UAE đang dần trở thành thị trường vũ khí laser nhộn nhịp nhất thế giới".
Vũ khí laser từ phim viễn tưởng bước ra thực tế
Vũ khí laser thuộc nhóm vũ khí năng lượng định hướng (DEW), có khả năng chế áp, làm mù hoặc tiêu diệt các loại khí tài quân sự. Bên cạnh công nghệ laser, vi sóng cường độ cao cũng được ứng dụng như một phương thức tấn công mục tiêu hiệu quả. Theo ông Keller, nhiều yếu tố đang thúc đẩy sự phát triển của vũ khí laser. Thứ nhất là sự tiến bộ của khoa học công nghệ: dù Mỹ đã thử nghiệm thành công laser diệt UAV từ năm 1973, nhưng các phiên bản hiện nay có kích thước nhỏ hơn và hiệu suất cao hơn. Thứ hai, yêu cầu thực tiễn từ sự phổ biến của UAV trong chiến tranh hiện đại đã thúc đẩy các nước đầu tư vào loại vũ khí mới này.
"Sự trỗi dậy của tác chiến UAV đang làm phức tạp hóa các tính toán truyền thống về kinh tế chiến tranh", ông Keller nhận định. Việc sử dụng tên lửa trị giá hàng trăm nghìn đến hàng triệu USD để đánh chặn UAV giá rẻ, có thể sản xuất hàng loạt nhanh chóng là giải pháp kém hiệu quả. Trong khi đó, mỗi lượt đánh chặn bằng vũ khí laser chỉ tiêu tốn chi phí tương đương vài USD.
Dù chiến tranh UAV đã được chú ý từ cuộc chiến Nagorno-Karabakh năm 2020 và xung đột Ukraine, đây là lần đầu tiên Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh phải đối mặt với UAV ở quy mô lớn. Theo ông Andreas Krieg, chuyên gia tại trường King’s College London (Anh), các nước trong khu vực muốn đa dạng hóa nguồn cung để giảm sự phụ thuộc vào vũ khí Mỹ. "Việc phụ thuộc quá mức vào Mỹ không mang lại hiệu quả", ông Krieg nói. "Sự phụ thuộc này không thể giải quyết trong ngắn hạn, nhưng trong trung và dài hạn, các nước vùng Vịnh phải tìm cách tăng cường sự tự chủ".
Ngoài UAE, Saudi Arabia và Oman cũng đã tiếp nhận vũ khí laser từ Trung Quốc. Tuy nhiên, Abu Dhabi và Riyadh vẫn có kế hoạch mua thêm vũ khí laser của Mỹ để đa dạng hóa nguồn cung. Bên cạnh các cường quốc vũ khí, một số quốc gia khác cũng đang đầu tư phát triển vũ khí laser chống UAV. Cuối năm 2025, hai công ty Rheinmetall và MBDA đã giới thiệu với quân đội Đức hệ thống laser tự chế tạo, dự báo có thể đưa vào vận hành từ năm 2029. Bộ trưởng Công nghiệp Quốc phòng Úc Pat Conroy hồi tháng 4 cho biết nước này có kế hoạch gắn vũ khí laser lên 300 xe bọc thép Bushmaster. Cũng trong tháng 4, Hàn Quốc cho biết sẽ tăng cường triển khai hệ thống vũ khí Cheongwang quanh Seoul để ứng phó với UAV Triều Tiên.
Laser chưa thể thay thế hoàn toàn vũ khí truyền thống
Mặc dù vậy, laser vẫn chưa thể thay thế hoàn toàn các loại vũ khí truyền thống trong chiến tranh chống UAV mà chỉ là một phần của hệ thống phòng ngự tổng thể. Công nghệ laser đến nay vẫn còn nhiều điểm chưa hoàn thiện. Các tia laser chỉ có phạm vi tấn công nhất định (như hệ thống Tia Sắt của Israel có tầm hoạt động khoảng 10 km), laser cũng cần nhằm vào mục tiêu trong khoảng thời gian nhất định, điều không dễ dàng với các loại UAV di chuyển nhanh. Tia laser cũng chịu ảnh hưởng từ các yếu tố thời tiết như độ ẩm, mưa, sương mù, tuyết hay bụi cát. Nhiệt độ cao tại Trung Đông cũng ảnh hưởng đến độ nhạy cảm của hệ thống vũ khí và khiến việc vận hành khó khăn hơn. Saudi Arabia được cho đã phản ánh vấn đề này với các nhà sản xuất Trung Quốc.
Thách thức khác đối với vũ khí laser là số lượng: Tốc độ sản xuất các loại vũ khí này vẫn chưa thể đáp ứng nhu cầu chống UAV trong chiến tranh hiện đại. Israel thừa nhận chỉ vận hành hạn chế hệ thống "Tia Sắt" trong cuộc xung đột với Iran. Quân đội nước này cho biết cần ít nhất 14 tổ hợp mới đảm bảo hiệu quả tác chiến, vượt quá số lượng Tel Aviv hiện có. Do đó, ông Keller nhận định việc chuyển giao hệ thống Tia Sắt cho UAE mang tính chất ngoại giao hơn là giá trị thực chiến.
“Giai đoạn tiếp theo của cuộc chạy đua vũ khí laser toàn cầu sẽ mang tính công nghiệp. Nước nào có chiều sâu chuỗi cung ứng, năng lực sản xuất và tốc độ mua sắm vũ khí để có thể triển khai không chỉ một, bốn hay mười hệ thống vũ khí mà đủ để chống lại các cuộc tấn công phối hợp từ mọi hướng”, ông Keller đánh giá.
