Tehran đã có bước đi chiến lược khi từ bỏ điều kiện tiên quyết quan trọng nhất để quay lại bàn đàm phán với Washington. Theo thông tin từ các nguồn thạo tin tiết lộ với tờ Wall Street Journal (WSJ) vào tối ngày 1/5, Iran không còn yêu cầu Mỹ chấm dứt phong tỏa các cảng của mình trước khi nối lại đối thoại. Thay vào đó, Tehran bày tỏ sẵn sàng gặp mặt tại thủ đô Islamabad của Pakistan sớm nhất vào ngày 4/5.
Thay đổi lập trường đáng kể
Trước đây, Iran kiên quyết yêu cầu Washington phải dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa các cảng như một điều kiện cứng rắn trước khi bất kỳ cuộc thảo luận nào có thể bắt đầu. Tuy nhiên, theo khuôn khổ mới, Tehran chấp nhận các bảo đảm từ Mỹ thay vì hành động cụ thể trước. Sự thay đổi này được đánh giá là một bước lùi mang tính chiến thuật, giúp tháo gỡ một trong những trở ngại lớn nhất cho việc khởi động lại ngoại giao giữa hai nước.
Phản ứng từ Washington
Tổng thống Mỹ Donald Trump, trong phát biểu với báo chí ngày 1/5, tỏ ra hoài nghi thận trọng: “Họ muốn đạt được thỏa thuận, nhưng tôi không hài lòng với nó. Chúng ta sẽ xem điều gì xảy ra”. Dù vậy, hai bên vẫn tiếp tục trao đổi thông điệp thông qua các bên trung gian như Pakistan, Qatar, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ, và chưa bên nào loại trừ khả năng đàm phán.
Bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz
Nỗ lực ngoại giao diễn ra trong bối cảnh cả hai quốc gia đều gánh chịu chi phí ngày càng tăng từ cuộc đối đầu kéo dài trên vùng biển xung quanh Iran. Tehran đã đóng eo biển Hormuz trong nhiều tuần thông qua các cuộc tấn công vào tàu chở dầu và tàu thương mại, làm gián đoạn tuyến đường vận chuyển khoảng một phần năm nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Điều này đã đẩy giá dầu Brent duy trì trên mức 100 USD/thùng. Đáp trả, Mỹ áp đặt phong tỏa đối với các cảng và tàu thuyền của Iran vào tháng trước, nhằm bóp nghẹt nguồn ngoại tệ chính của Tehran.
Cảnh báo từ Bộ Tài chính Mỹ
Vào ngày 1/5, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ đã cảnh báo các chủ tàu không được trả phí cho Iran để được đi lại an toàn, dù trực tiếp hay thông qua các hình thức trao đổi không chính thức hoặc thanh toán bằng hiện vật, bao gồm cả việc quyên góp cho các tổ chức Iran như Hội Trăng lưỡi liềm đỏ Iran.
Vấn đề hạt nhân vẫn là trở ngại trung tâm
Mặc dù hai chính phủ tiến gần hơn tới khả năng gặp mặt, vấn đề hạt nhân vẫn bao trùm mọi khía cạnh của đàm phán. Washington yêu cầu Iran ngừng làm giàu nhiên liệu hạt nhân trong tối đa 20 năm và từ bỏ kho dự trữ uranium làm giàu ở mức cao. Iran thẳng thừng bác bỏ các điều kiện này và nhấn mạnh rằng các vấn đề hạt nhân chỉ nên được giải quyết sau khi tất cả các vấn đề liên quan đến eo biển Hormuz và việc chấm dứt xung đột đã được giải quyết.
Phản ứng từ Nhà Trắng
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly xác nhận các nét chính của các cuộc trao đổi nhưng không đi vào chi tiết: “Chúng tôi không công bố chi tiết các cuộc trao đổi ngoại giao riêng tư. Tổng thống Trump đã nói rõ rằng Iran không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân, và các cuộc đàm phán vẫn đang tiếp diễn nhằm đảm bảo an ninh quốc gia của Mỹ trong ngắn hạn và dài hạn”.
