Mỹ đã tiến hành hai cuộc không kích gần thành phố cảng Bandar Abbas, ở miền Nam Iran trong vòng chưa đầy một tuần, bất chấp khẳng định rằng lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực. Theo truyền thông, Mỹ đã bắn hạ 4 máy bay không người lái (UAV) của Iran và tấn công một trạm điều khiển mặt đất dành cho UAV tại khu vực này vào ngày 27/5. Các cuộc tấn công diễn ra sau các vụ nổ ở Bandar Abbas vào ngày 25/5.
Iran cáo buộc Mỹ vi phạm ngừng bắn
Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Washington vi phạm lệnh ngừng bắn có hiệu lực từ ngày 8/4. Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran đưa tin các lực lượng Iran đã nổ súng vào một căn cứ không quân của Mỹ trong khu vực để đáp trả cuộc tấn công gần Bandar Abbas. Sự leo thang này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố 'sẽ không có ai có quyền kiểm soát' eo biển Hormuz.
Vị trí chiến lược của Bandar Abbas
Bandar Abbas, nơi đặt các lực lượng hải quân chủ lực của Iran, chiếm giữ một trong những vị trí nhạy cảm nhất về mặt chiến lược tại Vùng Vịnh. Thành phố nằm trên bờ biển phía nam của Iran, phía bắc eo biển Hormuz - tuyến đường thủy hẹp nối Vùng Vịnh với vịnh Oman và biển Ả Rập. Với hơn 526.000 dân, thành phố cách điểm hẹp nhất của eo biển khoảng 60-70 km về phía bắc. Vị trí này giúp Iran có khả năng giám sát một trong những tuyến đường hàng hải quan trọng nhất thế giới, nơi vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ và khí đốt toàn cầu trong thời bình.
Căn cứ hải quân chính của Iran
Kể từ khi lệnh ngừng bắn được công bố vào ngày 8/4, Iran đã tiếp tục kiểm soát hoạt động vận tải hàng hải qua eo biển Hormuz trong khi các lực lượng Mỹ áp đặt phong tỏa các cảng của Iran. Bandar Abbas là trụ sở của cả hải quân chính quy Iran và nhánh hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC). Hải quân Iran đã sử dụng nơi này làm căn cứ từ năm 1977, khi chuyển phần lớn hạm đội từ Khorramshahr đến Bandar Abbas, biến thành phố này thành trung tâm chỉ huy hải quân chính ở phía nam đất nước. Theo Viện Trung Đông, hải quân IRGC sau đó đã di dời trụ sở từ Tehran đến Bandar Abbas để cải thiện khả năng kiểm soát tác chiến dọc theo eo biển Hormuz.
Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump và các quan chức Israel tuyên bố năng lực hải quân của Iran đã bị tổn hại nặng nề trong các cuộc tấn công gần đây, Tehran vẫn duy trì một hạm đội tàu tấn công nhanh do hải quân IRGC vận hành. Các tàu này được thiết kế cho chiến thuật 'bầy đàn' và đang được sử dụng để chống lại các tàu thương mại không có sự cho phép của Iran khi đi qua eo biển Hormuz hẹp.
Tầm quan trọng kinh tế của Bandar Abbas
Eo biển Hormuz không chỉ là điểm nghẽn quân sự mà còn là huyết mạch kinh tế. Các nhà phân tích ước tính hơn 90% lượng dầu thô xuất khẩu của Iran được vận chuyển qua eo biển này. Điều này khiến Bandar Abbas và cơ sở hạ tầng Vùng Vịnh lân cận trở nên quan trọng đối với nguồn thu của chính phủ Iran, bao gồm cả các mạng lưới thương mại giúp nước này né tránh các lệnh trừng phạt.
Samir Puri, giảng viên thỉnh giảng về nghiên cứu chiến tranh tại Đại học Hoàng gia London, nhận định rằng lệnh ngừng bắn chưa chính thức sụp đổ bất chấp các cuộc đấu hỏa lực gần đây. Ông nói: 'Những cuộc tấn công này có thể được coi là các cuộc giao tranh quân sự ăn miếng trả miếng trực diện hơn là các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng hoặc gây tàn phá trên diện rộng'. Ông cho biết thêm: 'Những gì quân đội Mỹ đang cố gắng làm là thăm dò xem liệu họ có thể tước bỏ khả năng kiểm soát eo biển Hormuz của IRGC và Iran hay không. Tất nhiên, Iran muốn chứng minh rằng họ không thể bị tước bỏ năng lực đó'.
Đàm phán song song với xung đột
Các hoạt động ngoại giao và quân sự đang diễn ra đồng thời khi Iran và Mỹ đã trao đổi hàng loạt đề xuất và phản hồi về hòa bình kể từ khi lệnh ngừng bắn bắt đầu. Ông Puri nhận xét: 'Điều này đang diễn ra trên các lộ trình song song. Có một lộ trình quân sự và một lộ trình đàm phán đều diễn ra cùng một lúc'. Do đó, các cuộc tấn công hạn chế này cuối cùng lại được tung ra như một phần của các cuộc đàm phán khi các bên tìm kiếm đòn bẩy. Ông Puri cho biết cả Washington và Tehran dường như vẫn có động lực để tiếp tục trung gian hòa giải, nhưng hai bên đang tiếp cận các cuộc đàm phán với những mục tiêu rất khác nhau.
