Sau khi Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận hòa bình sơ bộ, giới phân tích nhanh chóng chỉ ra: Người thất bại lớn nhất là Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Theo điều khoản của thỏa thuận, lệnh ngừng bắn sẽ có hiệu lực trên tất cả mặt trận bao gồm Lebanon. Điều này đẩy ông Netanyahu vào thế khó: Hoặc rút quân và hứng chịu chỉ trích từ nội bộ, hoặc cố gắng tiếp tục xung đột và chấp nhận khiến quan hệ với Mỹ thêm rạn nứt.
Israel và Hezbollah ngừng bắn nhưng chưa rút quân
Israel và lực lượng Hezbollah đã đạt được thỏa thuận ngừng bắn hôm 19/6 nhưng Israel vẫn chưa bày tỏ ý định rút quân khỏi miền Nam Lebanon. Do vậy, áp lực đối với quan hệ giữa Washington và Tel Aviv vẫn còn đó.
Mối quan hệ khó khăn
Sau quãng thời gian sát cánh vai kề vai trong giai đoạn đầu của cuộc chiến, sự rạn nứt giữa Mỹ và Israel dần hiện rõ qua tuyên bố của các nhà lãnh đạo Mỹ thời gian qua. “Nếu tôi là thành viên nội các Israel, tôi sẽ không công kích đồng minh mạnh mẽ duy nhất mà tôi có trên thế giới”, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance nói trong một cuộc họp báo hôm 18/6, chỉ ra sự phụ thuộc của Israel vào vũ khí Mỹ. Các nhà lãnh đạo Israel “cần thức dậy và nhận thấy thực tế tình hình đất nước”, ông nói thêm.
Tuyên bố của ông Vance được coi là sự tích tụ của các dấu hiệu cảnh báo đã có từ trước. Trong một cuộc phỏng vấn với New York Times được đăng tải cùng ngày, ông Vance chỉ ra tên lửa Mỹ đang bảo vệ Israel và gợi ý Tel Aviv giảm hoạt động tại Lebanon. “Các ngài là đất nước có 9 triệu người. Các ngài không thể dùng giết chóc để giải quyết mọi vấn đề an ninh quốc gia của mình”, phó tổng thống Mỹ nói.
Không chỉ ông Vance mà ngay cả Tổng thống Trump cũng nhiều lần hàm ý Israel đang hành xử quá mạnh tay. Ông từng thừa nhận mình từng gọi ông Netanyahu là “điên rồ” trong chính sách với Lebanon. “Tôi đã bảo: Bibi: anh nên cẩn thận, không thì chẳng mấy chốc anh sẽ phải tự lo liệu lấy”, ông chủ Nhà Trắng kể lại.
Tới hôm 14/6, ông Trump sử dụng mạng xã hội để lên án cuộc tấn công của Israel nhằm vào thủ đô Beirut của Lebanon. Ông Trump tuyên bố cuộc tấn công này “không nên xảy ra” trong bối cảnh cuộc tấn công trước đó của Hezbollah “rất nhỏ và không mấy ý nghĩa”. Trong trao đổi với Quốc vương Qatar Tamim bin Hamad Al Thani bên lề Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp hôm 16/6, ông Trump thậm chí gọi các hành vi trả đũa của Israel là “quá nhiều”. “Các ngài không cần phải phá hủy một căn hộ mỗi khi tìm kiếm ai đó. Có nhiều người sống trong các căn hộ này và không phải họ đều là Hezbollah”, ông Trump nói. “Nếu không có Mỹ, Israel đã không còn tồn tại. Israel đã bị thổi bay khỏi mặt đất, 100%. Mọi người thông minh tại Israel đều hiểu điều đó”.
Ngay cả giới tình báo Mỹ cũng tỏ ra lo ngại trước viễn cảnh Israel cố gắng chống lại chính sách của Washington. Tờ Washington Post hôm 19/6 đưa tin các cơ quan tình báo Mỹ đã cảnh báo chính quyền Trump về khả năng Thủ tướng Netanyahu sẽ tìm cách phá hoại nỗ lực hòa bình giữa Mỹ và Iran. Theo giới tình báo Mỹ, tương lai chính trị của ông Netanyahu trước cuộc tổng tuyển cử cuối năm nay sẽ phụ thuộc vào việc ông có thể chứng minh cho người dân thấy ông sẽ không rút quân khỏi Lebanon hay không. Nếu Israel phải rút quân khỏi Lebanon, ông Netanyahu sẽ bị coi là đã thất bại.
Về phần mình, các quan chức Mỹ khẳng định nội dung của thỏa thuận sẽ không ngăn Israel trả đũa Hezbollah nếu bị tấn công. Tuy nhiên, Mỹ không muốn chiến sự tại Lebanon tiếp diễn. “Việc (Israel) tiếp tục chiếm đóng một phần Lebanon sẽ là công thức dẫn đến thảm họa”, một quan chức cấp cao Mỹ nói với Washington Post. “Trừ khi Israel rút quân hoàn toàn, khả năng giao tranh với Hezbollah tái diễn là chắc chắn”.
Sự bất bình của người Israel
Một phần nguyên nhân của sự rạn nứt giữa Mỹ và Israel là áp lực to lớn từ nội bộ mà ông Netanyahu đang gánh chịu. Đối với người dân Israel, thỏa thuận giữa Mỹ và Iran vừa qua dường như là sai lầm lớn và là sự đầu hàng. “Chúng tôi đã bị Tổng thống Trump phản bội”, ông Avi Perez, một người dân thành phố Rehovot tại Israel, nói với Guardian.
Theo người dân Israel, thỏa thuận sẽ ảnh hưởng đến khả năng của nước này trong việc đối phó với lực lượng Hezbollah, vốn bị coi là mối đe dọa trực tiếp với Israel. “Người Israel tin rằng cuộc chiến tại Lebanon là chiến tranh chính nghĩa”, ông Udi Tenne, chuyên gia về chiến lược tại Israel, đánh giá. “Tại Israel, mọi người đều cho rằng Iran và Hezbollah là như nhau”. Theo một khảo sát của Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel (INSS) hồi tháng 5, 70% người Israel gốc Do Thái ủng hộ tăng cường chiến dịch quân sự nhằm vào Hezbollah.
Người dân Israel cũng không lấy làm vui vẻ trước thái độ của Mỹ và ông Trump với nước này trong những tuần gần đây. Họ cảm thấy sau quãng thời gian kề vai sát cánh, Mỹ đang dần bỏ rơi đồng minh. Phe “diều hâu” tại Israel vẫn tiếp tục tỏ ra cứng rắn. “Với mỗi giọt lệ của người mẹ Israel, một nghìn người mẹ Lebanon sẽ đổ lệ”, Bộ trưởng An ninh Quốc gia Itamar Ben Gvir viết trên mạng xã hội hôm 19/6.
Trên thực tế, mục tiêu của Israel trong cuộc chiến khác với mục tiêu của Mỹ. Sự đầu tư của Israel cao hơn đáng kể: Loại bỏ mối đe dọa hạt nhân và tên lửa đạn đạo của Iran, phá hủy mạng lưới khu vực của Tehran, Tel Aviv muốn giành được kết quả cao nhất, tận dụng thời điểm hiếm hoi mà một quốc gia khác sẵn sàng tham gia các cuộc chiến khu vực của nước này. Trong khi đó, Mỹ cho rằng đã đến lúc phải kết thúc cuộc chiến. Bên cạnh đó, sự ủng hộ trong lòng nước Mỹ - cả trong dư luận và trong giới chính trị - đang có chiều hướng sụt giảm. Ngay cả trong đảng Cộng hòa cũng xuất hiện nhiều nhân vật có ảnh hưởng chỉ trích Israel.
Theo cựu chuyên gia phân tích tình báo Israel Danny Citrinowicz, ông Netanyahu đang có nguy cơ xung đột nghiêm trọng với ông Trump. “Tình cảnh của Bibi (biệt danh của ông Netanyahu) rất khó khăn”, ông Citrinowicz nói. “Ông ấy đang chứng kiến đối thủ lớn nhất - chính quyền Iran - đang mạnh lên nhờ Mỹ mà không thể làm gì”.
