Tổng thống Mỹ Donald Trump đã khéo léo sử dụng các câu chuyện lịch sử, văn hóa và giáo dục trong bài phát biểu tại quốc yến ở Bắc Kinh, nhằm thực hiện chiến lược 'ngoại giao mềm', góp phần tạo bầu không khí tích cực cho quan hệ Mỹ - Trung. Sau một ngày dài hội đàm và tham quan, ông Trump đã viện dẫn những mối liên kết lịch sử hàng trăm năm giữa hai nước, cùng các biểu tượng văn hóa Trung Quốc, để nhấn mạnh sự gắn kết song phương.
Trong bài phát biểu khai mạc quốc yến, ông Trump nhắc lại rằng Đại học Thanh Hoa – nơi Chủ tịch Tập Cận Bình từng theo học – được thành lập năm 1911 nhờ một phần tiền bồi thường chiến tranh mà Mỹ chuyển đổi mục đích sử dụng sang hỗ trợ giáo dục. 'Theo đề nghị của đại sứ Trung Quốc, chính Tổng thống Mỹ Theodore Roosevelt đã cấp kinh phí để thành lập trường đại học này', ông Trump nói. Ông cũng đề cập đến ảnh hưởng của triết lý Khổng Tử, khi nhà lập quốc Mỹ Benjamin Franklin từng trích dẫn các câu nói của Khổng Tử trên tờ báo do ông làm chủ biên vào năm 1737. Hình tượng Khổng Tử còn được điêu khắc trên Tòa án Tối cao Mỹ, bên cạnh Moses và Solon, thể hiện sự tôn vinh của phương Tây đối với trí tuệ phương Đông.
Chiến lược ngoại giao mềm
Bà Rosie Levine, Giám đốc điều hành Quỹ tín thác giáo dục Mỹ - Trung, nhận định rằng dù hai bên có thể nhìn nhận sự kiện lịch sử này khác nhau, nhưng kết quả là Đại học Thanh Hoa đã trở thành cơ sở giáo dục hàng đầu Trung Quốc, góp phần định hình hành trình học tập của ông Tập Cận Bình. Qua câu chuyện này, ông Trump muốn nhấn mạnh rằng Mỹ từng đầu tư vào giáo dục và sự phát triển của Trung Quốc, tạo nên giai đoạn hợp tác sâu sắc mà nhiều người chưa biết. Đây là cách ông Trump thúc đẩy thiện cảm từ phía chủ nhà, đồng thời thể hiện sự tôn trọng đối với nền văn minh lâu đời của Trung Quốc.
Ngoài ra, ông Trump còn nhắc tới dấu ấn văn hóa Trung Quốc trên đất Mỹ, như vai trò của người nhập cư Trung Quốc trong việc xây dựng tuyến đường sắt xuyên lục địa, và sự yêu thích của người Mỹ dành cho ẩm thực Trung Quốc. Ông cho biết số lượng nhà hàng Trung Quốc tại Mỹ hiện nay còn nhiều hơn tổng số nhà hàng của năm chuỗi đồ ăn nhanh lớn nhất nước Mỹ cộng lại. Tổng thống Mỹ cũng khẳng định hai quốc gia có nhiều điểm chung về giá trị như sự chăm chỉ, lòng can đảm và khát vọng vươn tới thành tựu lớn.
Thông điệp trực diện từ ông Tập Cận Bình
Trong tư thế chủ nhà, Chủ tịch Tập Cận Bình đưa ra các thông điệp trực diện trong bài diễn văn khai mạc quốc yến. Ông nhấn mạnh rằng quan hệ Mỹ - Trung là mối quan hệ song phương quan trọng nhất thế giới, và hai bên có trách nhiệm thúc đẩy mối quan hệ này vận hành hiệu quả, 'tuyệt đối không được làm hỏng nó'. Ông Tập Cận Bình cũng nhắc đến 'ngoại giao bóng bàn' thập niên 1970, khi giao lưu thể thao giúp phá băng quan hệ hai nước. Ông khéo léo liên kết triết lý phát triển: 'Công cuộc phục hưng sự vĩ đại của dân tộc Trung Hoa và hành trình làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại hoàn toàn có thể song hành cùng nhau'.
Các chuyên gia đánh giá rằng cách 'kể chuyện' khéo léo của ông Trump và thông điệp trực diện của ông Tập Cận Bình cho thấy nỗ lực hạ nhiệt cạnh tranh Mỹ - Trung. Dù bất đồng vẫn tồn tại, cả hai bên đều muốn tránh đối đầu trực diện, duy trì cạnh tranh trong khuôn khổ kiểm soát được. Bà Rosie Levine kết luận: 'Những điểm căng thẳng, dù lớn đến đâu, cũng không thể phản ánh toàn bộ mối quan hệ này. Phần lớn người Mỹ và người Trung Quốc đều muốn chứng kiến sự cạnh tranh lành mạnh, không dẫn tới xung đột'.
