Tờ Al Jazeera ngày 16/5 đưa tin, sau cuộc gặp thượng đỉnh kéo dài hơn 40 giờ tại Bắc Kinh giữa Tổng thống Donald Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình, hai cường quốc vẫn giữ nguyên lập trường và không tìm được tiếng nói chung để chấm dứt cuộc chiến đã bước sang ngày thứ 77.
Chính quyền Trump khẳng định cuộc chiến là chính đáng nhằm ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân, bất chấp việc Tehran nhiều lần phủ nhận. Ngược lại, Trung Quốc tái khẳng định phản đối xung đột, cho rằng cuộc chiến gây tổn thất nghiêm trọng cho người dân Iran và các nước trong khu vực, ảnh hưởng nặng nề đến kinh tế thế giới. Theo số liệu từ chính phủ Iran, hơn 3.000 người Iran đã thiệt mạng.
Bắc Kinh hoan nghênh các nỗ lực ngừng bắn do Pakistan làm trung gian và thúc đẩy kế hoạch bốn điểm của ông Tập Cận Bình (chung sống hòa bình, đàm phán chính trị, an ninh chung và hợp tác cùng phát triển) để giải quyết khủng hoảng đe dọa lợi ích chung của cộng đồng quốc tế.
Eo biển Hormuz và lập trường của các bên
Eo biển Hormuz là cửa ngõ năng lượng thế giới, nơi Trung Quốc phải dựa vào để mua dầu mỏ. Iran từng có kế hoạch thu phí tàu bè qua eo biển này. Mỹ không chấp nhận và đáp trả bằng cách bao vây các bến cảng của Iran từ tháng 4, khiến cuộc khủng hoảng năng lượng thêm trầm trọng.
Tại hội nghị thượng đỉnh, Nhà Trắng tuyên bố hai bên nhất trí rằng Eo biển Hormuz phải được lưu thông để hỗ trợ dòng chảy năng lượng toàn cầu. Chủ tịch Tập Cận Bình cũng phản đối việc quân sự hóa eo biển và bất kỳ nỗ lực thu phí nào, đồng thời bày tỏ quan tâm đến việc mua thêm dầu của Mỹ để giảm sự phụ thuộc vào eo biển này trong tương lai.
Nhà Trắng khẳng định hai nước đạt đồng thuận rằng Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, phía Trung Quốc cho biết không xác nhận nội dung này, chỉ kêu gọi đối thoại và tham vấn để đạt giải pháp đáp ứng mối quan tâm của tất cả các bên. Hiện tại, Iran sở hữu khoảng 440 kg uranium làm giàu ở mức 60%, trong khi ngưỡng chế tạo vũ khí hạt nhân là 90% trở lên.
Dù liên tục thúc ép Bắc Kinh trong nhiều tuần trước thượng đỉnh dùng ảnh hưởng buộc Iran mở lại Eo biển Hormuz, nhưng hôm 16/5, truyền thông đưa tin Tổng thống Donald Trump tuyên bố: “Tôi không yêu cầu giúp đỡ, bởi khi nhờ vả ai đó, bạn sẽ phải đáp lại bằng một điều gì đó”. Ông Trump tái khẳng định lập trường không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân và tuyên bố Washington sẽ giành chiến thắng “bằng cách này hay cách khác”.
Iran ra điều kiện mở lại Eo biển Hormuz
Theo hãng tin TASS ngày 16/5, chính quyền Iran tuyên bố sẵn sàng bảo đảm an toàn hàng hải qua eo biển chiến lược Hormuz cho tất cả tàu thương mại, với điều kiện Mỹ phải chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến chống lại nước này.
Phát biểu trên kênh truyền hình Doordarshan của Ấn Độ, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhấn mạnh: “Giải pháp duy nhất cho vấn đề di chuyển qua Eo biển Hormuz là chấm dứt hoàn toàn cuộc chiến tranh xâm lược do Mỹ phát động chống lại Iran. Sau đó, chúng tôi sẽ bảo đảm an toàn hàng hải cho mọi tàu thuyền”. Ông Araghchi tuyên bố Tehran “không có niềm tin” vào Mỹ và chỉ tiếp tục đàm phán nếu Washington thể hiện sự nghiêm túc, trong bối cảnh các cuộc đối thoại chấm dứt chiến tranh vẫn bế tắc.
Ngoại trưởng Iran nêu rõ trở ngại chính là sự bất nhất từ phía giới chức Mỹ khi các tuyên bố, cuộc phỏng vấn và thông tin liên lạc đầy mâu thuẫn của Washington đã tạo ra sự ngờ vực sâu sắc. Iran cáo buộc Mỹ công khai thúc đẩy ngoại giao nhưng lại ngầm hậu thuẫn áp lực quân sự chống lại Tehran ở hậu trường, theo báo Thổ Nhĩ Kỳ.
Sự nghi ngại này càng gia tăng khi báo New York Times ngày 15/5 dẫn nguồn tin cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump đang cân nhắc kịch bản không kích khốc liệt hơn và triển khai đặc nhiệm đổ bộ nhằm tịch thu uranium tại các cơ sở hạt nhân của Iran. Cùng ngày, phái đoàn Iran tại Liên Hợp Quốc cảnh báo bất kỳ quốc gia nào đồng bảo trợ dự thảo nghị quyết về Eo biển Hormuz cũng sẽ phải chịu trách nhiệm quốc tế về mọi hậu quả nếu Mỹ khơi mào một cuộc leo thang quân sự mới.
