Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn: Phát triển nhân lực chất lượng cao bắt đầu từ giáo dục phổ thông
Sáng 10/4, trong khuôn khổ kỳ họp thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn đã có nhiều ý kiến đóng góp quan trọng đối với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030. Ông nhấn mạnh vai trò then chốt của nguồn nhân lực chất lượng cao trong tiến trình phát triển đất nước, đồng thời chỉ ra rằng muốn đạt được mục tiêu này, cần bắt đầu từ giáo dục phổ thông.
Yếu tố con người quyết định trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0
Đại diện Bộ GD&ĐT cho biết, mặc dù kinh tế - xã hội Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng vẫn đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nhân lực chất lượng cao và năng suất lao động chưa có sự bứt phá tương xứng với tiềm năng. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trở thành động lực chính của tăng trưởng, yếu tố con người càng đóng vai trò quyết định.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh: “Suy cho cùng, phát triển khoa học công nghệ được hay không phụ thuộc vào nhân tài. Nếu không có con người tốt thì dù đầu tư nhiều tiền vào hạ tầng hay phòng thí nghiệm cũng khó mang lại hiệu quả và giá trị thực tiễn.”
Hai hướng phát triển nguồn nhân lực khoa học công nghệ
Từ quan điểm trên, vị bộ trưởng đề xuất nguồn nhân lực khoa học công nghệ có thể được phát triển từ hai hướng chính:
- Thu hút chuyên gia từ nước ngoài: Đặc biệt là đội ngũ trí thức người Việt Nam ở nước ngoài, được đào tạo bài bản và có kinh nghiệm làm việc trong các môi trường nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu thế giới. Ông đề nghị nội dung thu hút nhân tài cần được thể hiện rõ nét hơn trong các nghị quyết của Quốc hội về phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn tới.
- Đào tạo và phát triển trong nước: Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò của các cơ sở giáo dục đại học trong việc vừa nghiên cứu, vừa đào tạo nguồn nhân lực kế cận. Bộ GD&ĐT đã tham mưu xây dựng đề án phát triển nguồn nhân lực phục vụ các ngành công nghệ cao, bao gồm công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và các lĩnh vực khoa học cơ bản.
Đáng chú ý, một nghị định về chính sách học bổng dành cho sinh viên và nghiên cứu sinh theo học các ngành công nghệ cao đã được hoàn tất và đang trình Chính phủ phê duyệt. Theo ông Hoàng Minh Sơn, đây là chính sách mang tính đột phá, giúp thu hút học sinh giỏi theo đuổi con đường nghiên cứu khoa học.
Vai trò nền tảng của giáo dục phổ thông
Bên cạnh việc phát triển nhân lực trình độ cao và kỹ năng nghề, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn đặc biệt nhấn mạnh vai trò nền tảng của giáo dục phổ thông. Ông cho rằng, để có được nguồn nhân lực chất lượng cao ở bậc đại học và giáo dục nghề nghiệp, “gốc rễ” phải bắt đầu từ giáo dục phổ thông.
Trích dẫn các nghiên cứu và thống kê quốc tế, ông Hoàng Minh Sơn cho biết số năm đi học trung bình của người dân có mối quan hệ chặt chẽ với tăng trưởng kinh tế. Nếu số năm đi học trung bình tăng thêm một năm, GDP có thể tăng từ 3% đến 6%, trong khi thu nhập cá nhân có thể tăng 8-10%. Tuy nhiên, tỷ lệ người dân Việt Nam hoàn thành giáo dục phổ thông vẫn còn thấp, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc mở rộng quy mô và nâng cao chất lượng giáo dục ở bậc học này.
Do đó, việc phổ cập giáo dục THPT và các chương trình tương đương như trung học nghề cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn tới. Các nghị quyết về đầu tư công cần xác định rõ trách nhiệm của trung ương và địa phương trong việc bảo đảm đủ trường lớp và đội ngũ giáo viên.
Đầu tư cho giáo dục là đầu tư cho phát triển
Bộ trưởng nhấn mạnh rằng đầu tư cho giáo dục cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho phát triển, thay vì chỉ là chính sách an sinh xã hội. Khi cơ sở vật chất được bảo đảm, hệ thống giáo dục sẽ có điều kiện nâng cao chất lượng đào tạo, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.
Ngoài việc bảo đảm đủ trường lớp, ông Hoàng Minh Sơn cũng đề cập đến nhu cầu phát triển các phòng học chức năng như phòng STEM, khu thể thao, nghệ thuật và các không gian giáo dục toàn diện. Tuy nhiên, trong giai đoạn trước mắt, ưu tiên hàng đầu vẫn là bảo đảm đủ phòng học và đội ngũ giáo viên, tạo tiền đề cho những bước phát triển tiếp theo.
Ông kiến nghị cần bổ sung nội dung đầu tư phát triển nhân lực vào định hướng đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030. Theo đó, ngân sách nhà nước không chỉ tập trung vào hạ tầng giao thông hay khoa học công nghệ mà còn phải ưu tiên đầu tư cho các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp. Đây là điều kiện tiên quyết để hình thành hệ sinh thái nhân lực chất lượng cao, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế bền vững và hướng tới mức tăng trưởng hai con số.
