Chính phủ Hoa Kỳ đang có sự chuyển dịch đáng chú ý trong tư duy quản lý thuốc lá, từ các biện pháp mang tính cấm đoán sang mở rộng khả năng tiếp cận hợp pháp đối với các sản phẩm ít rủi ro hơn. Sự thay đổi này nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ sức khỏe cộng đồng thông qua các giải pháp dựa trên bằng chứng khoa học.
FDA gia hạn chứng nhận cho thuốc lá nung nóng
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) đã gia hạn chỉ định "Sản phẩm thuốc lá điều chỉnh mức độ nguy cơ – giảm phơi nhiễm với các chất có hại (MRTP)" cho một số sản phẩm thuốc lá nung nóng (TLNN). Quyết định này dựa trên quá trình đánh giá khoa học kéo dài cùng các dữ liệu nghiên cứu và bằng chứng thực tiễn được cập nhật liên tục.
FDA kỳ vọng các sản phẩm không khói có thể hỗ trợ mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Việc gia hạn cho phép lưu hành kèm công bố MRTP được đưa ra sau khi các đánh giá khoa học cho thấy các sản phẩm TLNN tiếp tục chứng minh khả năng giảm đáng kể mức độ phơi nhiễm của cơ thể với các chất hóa học có hại hoặc có tiềm năng gây hại, so với thời điểm được cấp phép ban đầu.
FDA nhấn mạnh: "Các bằng chứng khoa học hiện có, ngay cả khi chưa tiến hành các nghiên cứu dịch tễ học dài hạn, cho thấy có cơ sở khoa học hợp lý về việc giảm đáng kể và có thể đo lường được tỷ lệ mắc bệnh hoặc tỷ lệ tử vong ở người sử dụng thuốc lá khi chuyển đổi hoàn toàn từ thuốc lá điếu sang các sản phẩm TLNN nêu trên."
Bộ trưởng Y tế Hoa Kỳ ủng hộ mở rộng tiếp cận
Theo báo The Wall Street Journal, Bộ trưởng Y tế và Dịch vụ Nhân sinh Robert F. Kennedy Jr. đang cởi mở với việc mở rộng quyền tiếp cận hợp pháp đối với các sản phẩm không khói. Ông đưa ra nhận định này trong một cuộc phỏng vấn trên chương trình Voice of Power.
CDC bổ nhiệm nhân sự có kinh nghiệm về sản phẩm không khói
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) cũng cho thấy những tín hiệu mới. Tháng 4/2024, CDC bổ nhiệm ông Stephen Sayle làm Phó Giám đốc phụ trách quan hệ lập pháp. Trước đó, ông Sayle từng làm việc cho Fontem Ventures, một công ty con của doanh nghiệp thuốc lá có trụ sở tại Anh chuyên phát triển các sản phẩm nicotine không khói. Đây được xem là động thái chưa từng có tiền lệ trong lịch sử bổ nhiệm nhân sự cấp cao của CDC.
Trung Quốc xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho thuốc lá nung nóng
Ngoài Mỹ, TLNN cũng ghi nhận diễn biến đáng chú ý tại Trung Quốc. Cơ quan quản lý nước này đã triển khai xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho nhóm sản phẩm này. Giai đoạn lấy ý kiến công khai kéo dài từ ngày 7/4 đến 7/5/2026, nằm trong lộ trình công bố trong khoảng 22 tháng theo dự kiến. Việc này nhằm thiết lập khuôn khổ quản lý rõ ràng, chặt chẽ và có tính thực thi khi TLNN được cung cấp hợp pháp, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng nội địa và toàn cầu.
Phân biệt thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN) là hai nhóm sản phẩm khác nhau. TLĐT dùng dung dịch lỏng, thiết kế mở nên dễ bị người dùng tùy biến. Ngược lại, TLNN sử dụng thuốc lá trong hệ thống khép kín, giúp hạn chế can thiệp và các rủi ro ngoài ý muốn.
Chính sách cởi mở dựa trên bằng chứng khoa học
Các chính sách liên quan đến thuốc lá do Nhà Trắng thúc đẩy được xem là bước đi thực tiễn nhằm xử lý thực tế rằng mỗi ngày có hàng triệu người Mỹ tìm đến các sản phẩm giảm tác hại như giải pháp thay thế thuốc lá điếu. Chính quyền Tổng thống Trump đang đẩy mạnh cách tiếp cận linh hoạt hơn, với mục tiêu giảm rủi ro sức khỏe và cắt giảm tỷ lệ hút thuốc, trong bối cảnh Mỹ đã rút khỏi WHO và những tranh luận về vai trò của các nguồn tài trợ tư nhân cho các chương trình phòng, chống thuốc lá.
Ngày càng có nhiều nghiên cứu toàn cầu về ảnh hưởng tích cực của việc chuyển đổi sang các sản phẩm không khói. Một nghiên cứu tại Bệnh viện Đa khoa Prim. Dr Abdulah Nakaš ở Bosnia và Herzegovina ghi nhận những người sử dụng TLNN có khả năng chịu đựng vận động tốt hơn, ít bị khó thở và mệt mỏi hơn khi gắng sức so với người hút thuốc lá điếu. Những khác biệt này trở nên rõ rệt hơn trong suốt thời gian theo dõi 6 tháng, dù sản phẩm vẫn không hoàn toàn không có rủi ro.
Tại Mỹ, một nghiên cứu khác đánh giá nguy cơ gây ung thư của các sản phẩm nicotine không khói thông qua so sánh các chỉ số gây đột biến, độc tính gen và độc tính tế bào với thuốc lá điếu. Kết quả cho thấy các sản phẩm không khói có mức độ gây hại thấp hơn đáng kể so với thuốc lá điếu, củng cố cơ sở khoa học cho cách tiếp cận giảm thiểu tác hại trong kiểm soát thuốc lá.
Theo ông Timothy Andrews, Giám đốc phụ trách Các vấn đề của Người dùng của tổ chức Tholos Foundation, việc thúc đẩy chuyển đổi từ thuốc lá điếu sang sản phẩm không khói tại Thụy Điển trong ba thập kỷ qua, cùng với chính sách giảm thuế, đã góp phần giảm đáng kể bệnh tật và tử vong liên quan đến thuốc lá.
Nhìn tổng thể, các diễn biến tại Hoa Kỳ, Trung Quốc và nhiều thị trường khác cho thấy trọng tâm chính sách đang dịch chuyển: thay vì chỉ xoay quanh câu hỏi "cấm hay cho phép", nhiều nhà quản lý bắt đầu quan tâm hơn đến việc thiết kế cơ chế kiểm soát dựa trên bằng chứng khoa học từ các hệ thống đánh giá uy tín như FDA, khung FCTC của WHO, hay tiêu chuẩn kỹ thuật của Anh. Đây là cơ sở đang được nhiều quốc gia sử dụng làm tham chiếu, trong đó Philippines là một ví dụ khi áp dụng mô hình này để kiểm soát chất lượng và an toàn sản phẩm kể từ khi hợp pháp hóa danh mục thuốc lá không khói năm 2022.
