Thời gian gần đây, liên tiếp các vụ việc sản xuất, kinh doanh thuốc đông y giả bị cơ quan chức năng phát hiện và thu giữ. Những sản phẩm này thường được quảng cáo là thuốc đông y gia truyền có khả năng chữa bách bệnh, kể cả ung thư, nhưng thực chất bên trong lại chứa chất cấm. Nhiều người dân vì chủ quan, không tìm hiểu kỹ nguồn gốc, xuất xứ đã rơi vào cảnh tiền mất, tật mang.
Chiêu trò lừa đảo tinh vi
Lợi dụng tâm lý tin tưởng vào thuốc đông y ít tác dụng phụ, các đối tượng xấu đã thu mua nguyên liệu trôi nổi, sản xuất không phép, không bảo đảm quy trình, rồi gắn mác thuốc đông y gia truyền, thuốc bổ đông y, quảng cáo thổi phồng công dụng để bán ra thị trường. Mới đây, bà H.T.T.H. (phường Hồng Hà, Hà Nội) khi đang thăm khám tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương đã được một người lạ tự xưng là lương y tư vấn mua thuốc đông y gia truyền có tác dụng tiêu u, bổ huyết. Tin tưởng, bà đã chi 3 triệu đồng mua sản phẩm. Sau đó, nhờ nhân viên y tế tư vấn, bà mới biết đó là thuốc giả, không phải dược liệu quý hiếm như lời rao bán.
Hành vi vi phạm pháp luật
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Hướng Dương, Phó Giám đốc Bệnh viện Nội tiết Trung ương, không có bác sĩ hay lương y nào đi tư vấn và bán thuốc cho bệnh nhân khi chưa thăm khám đúng quy trình, vì điều này trái với quy định của Bộ Y tế. Bệnh viện đã tiếp nhận nhiều bệnh nhân tự ý bỏ dở liệu trình điều trị để chuyển sang dùng thuốc nam, thuốc bắc không rõ nguồn gốc, đến khi bệnh trở nặng thì đã muộn.
Phát hiện hàng loạt vụ việc
Giữa tháng 4/2026, cơ quan chức năng Thành phố Hồ Chí Minh triệt phá đường dây sản xuất, kinh doanh thuốc đông y giả, thu giữ hơn 4.000 hộp thuốc thành phẩm và gần 800 viên nén, viên nang. Đáng chú ý, các đối tượng còn pha trộn thuốc giảm đau vào thuốc giả nhằm đánh lừa người tiêu dùng. Khi sử dụng, tác dụng của thuốc giảm đau khiến bệnh nhân lầm tưởng thuốc có hiệu quả thật. Trước đó, cơ quan chức năng tỉnh Nghệ An đã khởi tố vụ án sản xuất, tiêu thụ 1.000 lọ thuốc đông y gia truyền giả có chứa hoạt chất bị Bộ Y tế cấm lưu hành vì gây hại cho sức khỏe.
Thực phẩm chức năng đông y cũng bị làm giả
Không chỉ thuốc đông y, các loại thực phẩm chức năng đông y (thường gọi là “thuốc bổ đông y”) cũng bị làm giả. Những sản phẩm này được sản xuất theo nguyên lý y học cổ truyền, thành phần chủ yếu từ thảo dược, nhưng khi quảng cáo lại được thổi phồng công dụng như bồi bổ sức khỏe, hỗ trợ trị bách bệnh. Nhiều người dân tin theo lời mách bảo truyền miệng hoặc quảng cáo trên mạng mà tìm mua về sử dụng.
Quy trình cấp phép nghiêm ngặt
Theo Lương y, dược sĩ Hà Văn Hùng, Chủ tịch Hội Đông y Thành phố Hồ Chí Minh, một bài thuốc đông y gia truyền muốn được cấp giấy phép phải trải qua quy trình kiểm tra hồ sơ chặt chẽ, bao gồm bản thuyết trình về bài thuốc, giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc thừa kế hợp pháp, kết quả thử độc tính. Hội đồng chuyên môn phải thẩm định kỹ lưỡng mới quyết định cấp phép. Sau đó, người sở hữu cần thực hiện thủ tục để được Sở Y tế cấp chứng chỉ hành nghề và giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Như vậy, người được quyền khám, chữa bệnh, bán thuốc đông y phải trải qua quá trình học tập, đào tạo chuyên môn về y học cổ truyền cùng quá trình xác minh bài thuốc nghiêm ngặt.
Thực trạng đáng báo động
Y học cổ truyền Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu và ngày càng được thế giới công nhận với hơn 5.000 loại cây thuốc, dược liệu quý. Cả nước hiện có khoảng 11.000 phòng khám và trung tâm đông y, trong đó nhiều lương y sở hữu bài thuốc gia truyền hiệu quả. Tuy nhiên, khoảng 5 năm gần đây, số lượng bài thuốc gia truyền xin cấp phép rất ít. Thay vào đó, cơ quan chức năng liên tục phát hiện các cơ sở khám, chữa bệnh hay bán thuốc đông y giả mạo, chưa được cấp phép.
Quy định pháp luật mới
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Dược (Luật số 44/2024/QH15), được Quốc hội thông qua ngày 21/11/2024 và có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đặt ra những quy định pháp lý rõ ràng đối với hành vi sản xuất, kinh doanh thuốc giả và nguyên liệu làm thuốc giả. Bộ Y tế đề nghị người dân nêu cao tinh thần tố giác tội phạm khi phát hiện các hành vi gian lận thương mại, sản xuất hàng giả để cơ quan chức năng sớm xử lý.
Khuyến cáo cho người dân
Khi có nhu cầu sử dụng thuốc đông y, người dân cần đến các cơ sở y tế có chuyên khoa y học cổ truyền để được thăm khám bởi bác sĩ có chuyên môn. Thầy thuốc sẽ chỉ định điều trị, kê đơn theo đúng bệnh tình. Bệnh nhân tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thuốc bắc, thuốc đông y gia truyền không có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.
