Việc không có giấy tờ tùy thân và đăng ký thường trú đã khiến cuộc sống của hàng chục nhân khẩu đặc biệt tại xã Hồ Tràm gặp nhiều khó khăn và thiệt thòi. Tuy nhiên, nhờ sự tận tâm, hướng dẫn cụ thể và tinh thần "cầm tay chỉ việc" từ lực lượng công an xã cùng chính quyền địa phương, ước mơ có một định danh chính thức của họ đã trở thành hiện thực.
Trường hợp điển hình: Chị Nguyễn Thị Trúc Mai
Hơn 30 năm qua, chị Trúc Mai (sinh năm 1995) không có bất kỳ giấy tờ tùy thân nào: không giấy khai sinh, không biết cha mẹ là ai. Từ khi sinh ra, Trúc Mai chỉ là tên gọi thường ngày, còn trên giấy tờ pháp lý, chị chưa từng có tên, chưa có tuổi. Chị kể lại: "Từ lúc 1, 2 tuổi tôi đã bị bỏ rơi và được bà con trong xóm đùm bọc, nuôi nấng. Tôi không biết cha mẹ mình là ai". Lớn lên, chị đi phụ dọn dẹp nhà cửa, bán quán, bán vé số để kiếm sống. Suốt 31 năm, chị không có giấy tờ chứng minh nhân thân, không thể đi học nghề, xin việc làm hay thậm chí đứng tên xe máy cá nhân.
Đầu tháng 4, chị Trúc Mai nhận được thông báo từ ấp về việc làm giấy khai sinh để cấp căn cước cho các trường hợp đặc biệt. Chị đến công an xã khai báo và được hướng dẫn tận tình. Ngày 20/4, chị chính thức nhận được giấy khai sinh mang tên Nguyễn Thị Trúc Mai, sinh ngày 13/6/1995, nơi sinh xã Hồ Tràm, Thành phố Hồ Chí Minh. Người đứng ra khai sinh cho chị là Thượng úy Nguyễn Quang Đạt, cán bộ công an thụ lý hồ sơ.
Nỗ lực của lực lượng công an
Chị Nguyễn Thị Trúc Mai là một trong 29 nhân khẩu đặc biệt tại xã Hồ Tràm được cấp giấy khai sinh, có giấy tờ pháp lý. Có trường hợp đến nay đã hơn 40 tuổi mới lần đầu được cấp giấy khai sinh. Thượng tá Trần Văn Hoài, Trưởng Công an xã Hồ Tràm, cho biết thực hiện kế hoạch của Công an Thành phố Hồ Chí Minh, Đảng ủy và Ban Chỉ huy Công an xã đã quán triệt tinh thần "không để ai bị bỏ lại phía sau" đến từng cán bộ.
Tổ Cảnh sát khu vực phối hợp với Ban điều hành các ấp đã rà soát từng địa bàn, từng hộ, từng người; kết hợp kiểm tra cư trú để phát hiện các trường hợp nhân khẩu đặc biệt, thu thập thông tin, lập hồ sơ ban đầu. Đồng thời, phối hợp với các cơ quan liên quan để xác minh thông tin nhân thân, hộ tịch, cư trú. Thượng úy Trần Đình Đạt, Tổ Cảnh sát khu vực, cho biết tổ tập trung rà soát nhóm nhân khẩu chưa có thông tin trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, không có giấy tờ tùy thân, không chứng minh được nhân thân, thuộc diện yếu thế, và các trường hợp đặc thù như không có nơi cư trú ổn định, di cư tự do, chưa đủ điều kiện đăng ký thường trú, tạm trú. Đối với các trường hợp khó khăn, sức khỏe yếu, tổ đến làm việc trực tiếp tại nơi cư trú để hỗ trợ kê khai, hướng dẫn tận tình, không bỏ sót ai.
Quy trình phức tạp và những khó khăn
Để làm giấy tờ cho một nhân khẩu đặc biệt, phải trải qua nhiều giai đoạn: lập phiếu xác minh gửi các đơn vị nghiệp vụ, lập danh chỉ bản, chụp hình, tra cứu tàng thư, lập phiếu xác minh, lý lịch tự khai, bản tường trình quá trình sinh sống, biên bản làm việc, phiếu thu thập thông tin dân cư... Thượng úy Nguyễn Quang Đạt cho biết thêm, trong 29 nhân khẩu đặc biệt, hầu hết có lịch sử cư trú phức tạp, sinh sống và làm việc dàn trải qua nhiều địa phương, không có thông tin đăng ký cư trú. Một số thuộc diện di dân tự do từ Campuchia về, gây khó khăn trong quá trình làm giấy tờ. Ngoài ra, một số người do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, trình độ hạn chế, mắc bệnh hiểm nghèo cũng làm chậm quá trình lập hồ sơ, thu thập thông tin.
Đặc biệt, có 9 trường hợp không có căn cứ khai thác thông tin nơi sinh, dẫn đến khó khăn trong việc xác định quốc tịch. Một số trường hợp phải có kết quả xét nghiệm ADN để xác định huyết thống, mối quan hệ gia đình mới đủ căn cứ cấp giấy khai sinh. Đối với các trường hợp này, cán bộ cảnh sát khu vực, Công an xã Hồ Tràm đã tham mưu, phối hợp với Phòng PC06-Công an Thành phố Hồ Chí Minh để báo cáo, phân tích cụ thể từng trường hợp, xin ý kiến hướng dẫn. Đồng thời, kiên trì thu thập các nguồn thông tin liên quan, tạo cơ sở pháp lý, mạnh dạn tham mưu đề xuất giải quyết việc cấp giấy tờ cho công dân nhưng vẫn bảo đảm các quy định về cư trú, hộ tịch.
Nhờ những nỗ lực không mệt mỏi của lực lượng công an, hàng chục người dân xã Hồ Tràm đã có được giấy khai sinh, mở ra cơ hội hòa nhập cộng đồng, tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản và có một cuộc sống tốt đẹp hơn.
