Trong bối cảnh hoạt động xuất nhập khẩu không ngừng mở rộng, cùng với sự phát triển mạnh của thương mại điện tử và các hình thức giao dịch xuyên biên giới, yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới ngày càng trở nên cấp thiết. Đây không chỉ là vấn đề liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp mà còn gắn với môi trường cạnh tranh lành mạnh và uy tín của hàng hóa trên thị trường.
Đánh giá về Thông tư số 06/2026/TT-BTC
Tại tọa đàm “Bước chuyển quan trọng trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới” do Tạp chí Kinh tế-Tài chính và Cục Hải quan phối hợp tổ chức mới đây, ông Trần Lê Hồng, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), cho rằng Thông tư số 06/2026/TT-BTC là văn bản có ý nghĩa quan trọng trong việc hoàn thiện cơ chế thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới.
Theo ông Trần Lê Hồng, thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới cần được đặt trong một hệ thống quy định đồng bộ từ luật, nghị định đến thông tư hướng dẫn để bảo đảm cơ sở pháp lý cho hoạt động kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu. Ông cho biết Luật Sở hữu trí tuệ, Luật Hải quan cùng các văn bản hướng dẫn đã tạo thành nền tảng pháp lý cho việc triển khai các biện pháp thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới. Tuy nhiên, để các quy định đi vào thực tiễn cần có hướng dẫn nghiệp vụ cụ thể, điều kiện thực hiện rõ ràng và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bên liên quan.
“Thông tư 06 chính là một điểm để giải quyết toàn bộ công đoạn triển khai một cách thông suốt và hiệu quả trên thực tế đối với việc thực hiện các biện pháp kiểm tra, giám sát, xử lý nghi ngờ xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới đối với hàng hóa xuất nhập khẩu”, ông Trần Lê Hồng nhấn mạnh.
Theo ông, ý nghĩa của Thông tư số 06/2026/TT-BTC không chỉ nằm ở việc hướng dẫn thực hiện các quy định hiện hành mà còn góp phần khơi thông toàn bộ quá trình triển khai trên thực tế, bảo đảm hoạt động thông quan được thực hiện chính xác, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể quyền.
Thẩm quyền chủ động của Hải quan
Một trong những điểm đáng chú ý nhất của Thông tư số 06/2026/TT-BTC là việc làm rõ hơn thẩm quyền chủ động của cơ quan Hải quan trong việc tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Theo ông Trần Lê Hồng, đây là biện pháp rất mạnh, đồng thời đặt ra trách nhiệm lớn đối với cơ quan hải quan. Trong điều kiện khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng, việc phát hiện, đánh giá và xử lý các dấu hiệu vi phạm đòi hỏi phải có quy trình nghiệp vụ rõ ràng cùng hệ thống hỗ trợ phù hợp. Quy định này tạo cơ sở để cơ quan hải quan chủ động hơn trong việc phát hiện và xử lý các trường hợp hàng hóa có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong quá trình làm thủ tục hải quan.
Ông Trần Lê Hồng cũng lưu ý để thực hiện hiệu quả quyền chủ động này, cơ quan hải quan cần được hỗ trợ bởi hệ thống quy trình nghiệp vụ đầy đủ, cơ chế trao đổi thông tin thông suốt và sự phối hợp tích cực từ phía các chủ thể quyền. Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã làm rõ nhiều nội dung mang tính kỹ thuật và nghiệp vụ, tạo điều kiện để hoạt động kiểm tra, giám sát và xử lý các trường hợp nghi ngờ vi phạm được thực hiện thống nhất hơn trong toàn hệ thống.
Phối hợp giữa Hải quan và chủ thể quyền
Bên cạnh việc làm rõ thẩm quyền của cơ quan hải quan, ông Trần Lê Hồng cho rằng hiệu quả thực thi trên thực tế còn phụ thuộc rất lớn vào sự phối hợp của các chủ thể quyền và cộng đồng doanh nghiệp. Một trong những nội dung quan trọng được quy định tại Thông tư số 06/2026/TT-BTC là trách nhiệm của chủ thể quyền trong việc cung cấp tài liệu kỹ thuật và thông tin cần thiết để cơ quan Hải quan nhận diện hàng thật, hàng giả mạo về sở hữu trí tuệ. Theo ông Trần Lê Hồng, sự phối hợp này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thời gian xác minh thường rất ngắn. Ông cho biết trong điều kiện hoạt động xuất nhập khẩu diễn ra với tốc độ ngày càng nhanh, việc chủ thể quyền chủ động cung cấp tài liệu kỹ thuật, thông tin nhận diện và hướng dẫn phân biệt hàng thật với hàng giả sẽ giúp cơ quan Hải quan có thêm căn cứ để đánh giá, nhận diện và xử lý các trường hợp nghi ngờ vi phạm.
Quản lý rủi ro và chia sẻ dữ liệu
Liên quan đến công tác quản lý rủi ro, ông Trần Lê Hồng nhấn mạnh đây là một trong những nội dung quan trọng đối với hoạt động thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới. Theo phân tích của ông, việc đánh giá rủi ro không chỉ dựa trên thông tin của từng lô hàng mà còn cần căn cứ vào dữ liệu về các vụ việc vi phạm đã được phát hiện trước đó, thông tin về chủ thể quyền, các đối tượng sở hữu trí tuệ và dữ liệu thực thi từ các cơ quan chức năng khác. Chính vì vậy, việc chia sẻ dữ liệu giữa Hải quan với các cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ, lực lượng công an, quản lý thị trường và các cơ quan liên quan có ý nghĩa rất quan trọng. Dữ liệu càng đầy đủ, việc đánh giá càng chính xác, qua đó giúp nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát và hạn chế những tác động không cần thiết đối với hoạt động xuất nhập khẩu hợp pháp.
Ông Trần Lê Hồng cho rằng cơ chế phối hợp liên ngành hiện nay không chỉ được thể hiện thông qua việc phối hợp xử lý các vụ việc cụ thể mà còn thông qua hoạt động chia sẻ thông tin, hỗ trợ chuyên môn và kết nối dữ liệu giữa các cơ quan. Theo ông, hằng năm cơ quan quản lý sở hữu trí tuệ vẫn cung cấp nhiều ý kiến chuyên môn nhằm hỗ trợ các cơ quan thực thi trong việc xử lý các hành vi xâm phạm quyền và hàng giả mạo về sở hữu trí tuệ. Đây là nguồn thông tin quan trọng góp phần nâng cao tính chính xác và hiệu quả trong quá trình thực thi.
Thách thức từ thương mại điện tử
Một nội dung khác được ông Trần Lê Hồng đề cập là những thách thức mới đặt ra đối với hoạt động kiểm tra, giám sát trong bối cảnh thương mại điện tử và thương mại xuyên biên giới phát triển mạnh. Theo ông, hàng hóa giao dịch qua thương mại điện tử, bưu chính và chuyển phát nhanh có những đặc thù khác với hàng hóa thông quan qua cửa khẩu truyền thống. Số lượng giao dịch lớn, tốc độ luân chuyển nhanh và phương thức vận chuyển đa dạng đòi hỏi cơ quan hải quan phải có cách tiếp cận phù hợp trong quá trình kiểm tra, giám sát. Ông Trần Lê Hồng đánh giá, Thông tư số 06/2026/TT-BTC đã tính đến những đặc thù này khi xây dựng các quy định hướng dẫn thực hiện, tạo cơ sở để cơ quan Hải quan triển khai các biện pháp kiểm soát phù hợp với từng loại hình hàng hóa và phương thức giao dịch.
Nhận thức của doanh nghiệp
Về phía doanh nghiệp, ông Trần Lê Hồng ghi nhận những chuyển biến tích cực trong nhận thức về thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Ngày càng nhiều doanh nghiệp coi quyền sở hữu trí tuệ là tài sản có giá trị và chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền của mình. Tuy nhiên, ông cũng lưu ý vẫn còn một bộ phận doanh nghiệp chưa thực sự quan tâm đúng mức đến hoạt động bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Một số trường hợp chỉ bắt đầu chú ý khi xảy ra tranh chấp hoặc xuất hiện hàng giả, hàng nhái trên thị trường.
