Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội thông tin, Luật Bảo hiểm xã hội số 41/2024/QH15 (Luật BHXH 2024) và Luật Bảo hiểm y tế số 51/2024/QH15 (Luật BHYT 2024) có hiệu lực từ ngày 1/7/2025, đưa ra những quy định mới chặt chẽ hơn về hành vi chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), bảo hiểm thất nghiệp (BHTN); tăng cường các biện pháp xử lý, đặc biệt bổ sung khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng BHXH.
Quy định đôn đốc đóng BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN
Theo Bảo hiểm xã hội Hà Nội, hai luật này đề cập một số quy định về đôn đốc đóng BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN. Thứ nhất, quy định về đôn đốc thực hiện trách nhiệm đóng BHXH bắt buộc, BHTN tại Điều 35, Luật BHXH 2024. Cụ thể, cơ quan BHXH có trách nhiệm: phát hiện và đôn đốc bằng văn bản đối với người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN; công khai trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan BHXH về việc chậm đóng, trốn đóng; gửi thông tin đến cơ quan quản lý nhà nước về BHXH, BHTN và cơ quan thanh tra để xem xét xử lý.
Thứ hai, việc đôn đốc thực hiện trách nhiệm đóng BHYT (Điểm c khoản 1 Điều 48b Luật BHYT 2024) quy định: “c) Không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký BHYT sau 60 ngày kể từ ngày đóng BHYT chậm nhất theo quy định tại khoản 8 Điều 15 của Luật này và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc theo quy định của Chính phủ.”
Bảo hiểm xã hội Hà Nội nhận định, đây là quy định hoàn toàn mới nhằm đề cao vai trò, trách nhiệm của cơ quan BHXH trong đôn đốc thực hiện trách nhiệm đóng BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT. Đồng thời, kết quả đôn đốc là cơ sở để xử lý các hành vi vi phạm khác của người sử dụng lao động.
Quy định về chậm đóng BHXH bắt buộc, BHYT, BHTN
Bảo hiểm xã hội thành phố Hà Nội thông tin rõ hơn về quy định chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN theo Điều 38, Luật BHXH 2024. Chậm đóng là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp: chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền phải đóng theo hồ sơ tham gia đã đăng ký kể từ sau ngày đóng chậm nhất; không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHXH bắt buộc trong thời hạn 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định; không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHTN trong thời hạn 60 ngày; thuộc trường hợp không bị coi là trốn đóng theo quy định của Chính phủ.
Với chậm đóng BHYT (Điều 48a Luật BHYT 2024), hành vi của người sử dụng lao động bao gồm: chưa đóng hoặc đóng chưa đầy đủ số tiền phải đóng BHYT kể từ sau ngày đóng chậm nhất; không lập danh sách hoặc lập danh sách không đầy đủ số người phải tham gia BHYT trong thời hạn 60 ngày; thuộc trường hợp không bị coi là trốn đóng theo quy định của Chính phủ.
Quy định về trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN
Theo Bảo hiểm xã hội Hà Nội, Điều 39 Luật BHXH 2024 quy định trốn đóng BHXH bắt buộc, BHTN là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp sau để không đóng hoặc đóng không đầy đủ cho người lao động: sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định mà không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia BHXH bắt buộc; sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn phải tham gia BHTN mà không đăng ký hoặc đăng ký không đầy đủ số người phải tham gia; đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn quy định; không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký sau 60 ngày kể từ ngày đóng chậm nhất và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc; các trường hợp khác theo quy định của Chính phủ.
Quy định về trốn đóng BHYT
Bảo hiểm xã hội Hà Nội cho biết, Điều 48b Luật BHYT 2024 quy định trốn đóng BHYT là hành vi của người sử dụng lao động thuộc một trong các trường hợp: sau 60 ngày kể từ ngày hết thời hạn quy định mà không lập danh sách hoặc lập danh sách không đầy đủ số người phải tham gia; đăng ký tiền lương làm căn cứ đóng thấp hơn quy định; không đóng hoặc đóng không đầy đủ số tiền đã đăng ký sau 60 ngày kể từ ngày đóng chậm nhất và đã được cơ quan có thẩm quyền đôn đốc; các trường hợp khác theo quy định của Chính phủ.
Bảo hiểm xã hội Hà Nội đánh giá, Luật đã quy định cụ thể, rõ ràng về hành vi chậm đóng, trốn đóng, tạo thuận lợi cho người sử dụng lao động tránh vi phạm, người lao động có cơ sở bảo vệ quyền lợi, và cơ quan chức năng có căn cứ kiểm tra, xử lý.
Tăng mức răn đe đối với các hành vi chậm đóng, trốn đóng
Biện pháp xử lý hành vi chậm đóng BHXH bắt buộc, BHTN, BHYT (Điều 40 Luật BHXH 2024, khoản 2 Điều 49 Luật BHYT 2024) bao gồm: bắt buộc đóng đủ số tiền chậm đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền chậm đóng và số ngày chậm đóng vào Quỹ BHXH, Quỹ BHYT, Quỹ BHTN; xử phạt vi phạm hành chính; không xem xét trao tặng danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng.
Đối với hành vi trốn đóng (Điều 41 Luật BHXH 2024, khoản 3, 4 Điều 49 Luật BHYT 2024): bắt buộc đóng đủ số tiền trốn đóng; nộp số tiền bằng 0,03%/ngày tính trên số tiền trốn đóng và số ngày trốn đóng vào các quỹ; xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; không xem xét trao tặng danh hiệu thi đua, hình thức khen thưởng; cơ quan, tổ chức, người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng BHYT phải hoàn trả toàn bộ chi phí khám chữa bệnh trong phạm vi quyền lợi mà người lao động đã chi trả trong thời gian chưa có thẻ BHYT.
Bảo hiểm xã hội Hà Nội đánh giá, Luật BHXH 2024 và Luật BHYT 2024 đã tăng mức răn đe so với Luật BHXH 2014 và Luật BHYT trước đây. Trước đó, Điều 122 Luật BHXH 2014 quy định mức phạt chậm đóng hoặc trốn đóng là nộp lãi bằng hai lần mức lãi suất đầu tư Quỹ BHXH bình quân năm trước; Điều 49 Luật BHYT trước sửa đổi quy định phạt lãi bằng hai lần mức lãi suất liên ngân hàng. Quy định mới với mức 0,03%/ngày được đánh giá nghiêm khắc hơn, tăng tổng số tiền phạt theo thời gian nếu không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ.
Việc phân định rõ hành vi và tăng cường chế tài, đặc biệt là khả năng truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi trốn đóng, tạo sức răn đe mạnh mẽ, góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm tuân thủ pháp luật, ngăn ngừa vi phạm từ sớm. Các chế tài nghiêm khắc giúp giảm đáng kể các hành vi vi phạm, bảo đảm sự bền vững của các quỹ bảo hiểm, tăng minh bạch và công bằng giữa các đơn vị tuân thủ và vi phạm.
Những điểm nổi bật trong Luật BHXH 2024 và Luật BHYT 2024 về quy định và xử lý hành vi chậm đóng, trốn đóng mang ý nghĩa quan trọng trong việc tăng cường kỷ luật, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người lao động, người sử dụng lao động và bảo đảm sự bền vững của hệ thống an sinh xã hội.
