Luật Thủ đô sửa đổi: Hà Nội được giao thêm 85 thẩm quyền mới để phát triển vượt trội
Chiều ngày 8/4, trong khuôn khổ kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày tờ trình về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi). Đây là một bước tiến quan trọng nhằm đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, với mục tiêu biến Thủ đô Hà Nội không chỉ là nơi "thực thi chính sách" mà còn đóng vai trò "thiết kế chính sách" ở tầm cao hơn.
Phân quyền toàn diện và cơ chế đặc thù
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 9 chương và 36 điều, tập trung vào việc phân quyền, phân cấp mạnh mẽ cho thành phố Hà Nội. Không chỉ dừng lại ở việc giao những nội dung cụ thể, dự thảo còn đề xuất phân quyền để Thủ đô có thể ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo cơ chế đặc thù. Điều này nhằm mục đích giúp Hà Nội phát triển ngang tầm khu vực và quốc tế, đồng thời dẫn dắt, lan tỏa sự phát triển của Vùng Thủ đô và cả nước.
Dự thảo luật quy định phân quyền toàn diện và tối đa cho chính quyền Thành phố Hà Nội, nhấn mạnh tính chủ động, sáng tạo, tự chủ và tự chịu trách nhiệm. Thống kê cho thấy, có tổng cộng 192 thẩm quyền được giao cho Hà Nội, trong đó 50 thẩm quyền kế thừa từ Luật Thủ đô số 39/2024/QH15 và Nghị quyết số 258/2025/QH15, 57 thẩm quyền khác từ quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên, và đặc biệt là 85 thẩm quyền mới chưa từng có trong pháp luật hiện hành.
Những chính sách mới nổi bật
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) bổ sung nhiều chính sách quan trọng, bao gồm:
- Nguyên tắc phân quyền: Thể chế hóa chủ trương phân quyền, phân cấp mạnh mẽ cho Hà Nội, với thẩm quyền xây dựng và ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
- Cơ chế thí điểm: Xác lập khuôn khổ pháp lý cho việc thử nghiệm các mô hình, giải pháp quản lý và phát triển mới, kèm theo cơ chế "tự chấm dứt" nếu không hiệu quả.
- Danh hiệu công dân ưu tú Thủ đô: Giao Hội đồng nhân dân Thành phố quy định điều kiện, thủ tục tặng và thu hồi danh hiệu này.
- Thu hồi đất: Quy định về thu hồi đất để thực hiện các dự án cấp bách theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư Trung ương Đảng, và các cơ quan liên quan.
- Phát triển kinh tế: Bao gồm quy định về khu kinh tế tự do, khu thương mại tự do và các loại hình kinh tế mới.
- Trách nhiệm giải trình và cơ chế xử lý vi phạm: Bổ sung quy định về trách nhiệm giải trình của chính quyền, cùng cơ chế loại trừ, miễn trách nhiệm pháp lý trong trường hợp không tư lợi và tuân thủ đầy đủ quy trình.
Ngoài ra, dự thảo còn tập trung vào việc đẩy mạnh quản trị dựa trên dữ liệu số và trí tuệ nhân tạo, thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững
Trong phần thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban này tán thành sự cần thiết phải sửa đổi toàn diện Luật Thủ đô. Mục tiêu là xây dựng một thể chế đặc biệt, vượt trội và ổn định, đủ khả năng giải quyết hiệu quả các vấn đề của Thủ đô, từ đó tạo lợi thế cạnh tranh và thúc đẩy Hà Nội phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn mới.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí cao với định hướng phân quyền cho Hà Nội trên nhiều lĩnh vực, nhằm phát huy vai trò chủ động trong thiết kế và tổ chức thực hiện chính sách. Dự thảo luật đã thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Đảng thành ba nhóm nội dung chính: hoàn thiện thể chế đặc thù và tăng quyền chủ động cho chính quyền Thủ đô; tổ chức không gian phát triển hiện đại, bền vững; và huy động, phân bổ hiệu quả nguồn lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và liên kết vùng.
Ủy ban cũng đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ thẩm quyền giữa các chủ thể như Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, cần thiết kế chặt chẽ trình tự, thủ tục và yêu cầu ban hành đối với các văn bản có nội dung khác với quy định của cơ quan nhà nước cấp trên, đảm bảo công khai, minh bạch, có cơ chế tiếp nhận phản hồi và đánh giá hiệu quả sau ban hành.
Ngoài ra, cần làm rõ mục tiêu, phạm vi, điều kiện và cơ chế thực hiện các chính sách phát triển đô thị, đặc biệt trong các lĩnh vực như quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, logistics, môi trường, giáo dục, y tế, và khoa học công nghệ. Mục tiêu là vừa đảm bảo tính đặc thù, vượt trội, vừa duy trì tính khả thi, ổn định và lâu dài của chính sách, nhất là khi các nội dung này tác động trực tiếp đến quyền lợi của người dân.
